Kategoriler
Sa─čl─▒k

K├╝├ž├╝k ├žocuklar i├žin b├╝y├╝k tehlike!

Uzmanlar, k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n d├╝─čme pilleri yutarak, b├╝y├╝k tehlikelere ve hatta ├Âl├╝me yol a├žt─▒klar─▒ konusunda aileleri uyar─▒yorlar.

Baz─▒ ├žocuklar─▒n pilleri burnuna sokarken, baz─▒lar─▒n─▒n ise yuttuklar─▒n─▒ s├Âyleyen ara┼čt─▒rmac─▒lar, 10 y─▒l s├╝reyle ├žocuk hastanesindeki vakalar─▒ g├Âzlemlediler ve vaka raporlar─▒n─▒ incelediler. Ara┼čt─▒rma yazarlar─▒, t─▒p uzmanlar─▒ ile anne ve babalar─▒n k├╝├ž├╝k pillerin yol a├žabilece─či b├╝y├╝k tehlikelerin ├žo─čunlukla fark─▒nda olmad─▒klar─▒n─▒ ifade ettiler.

Amerikan Otolaryngology Akademisi, Ba┼č ve Boyun Cerrahi Derne─čiÔÇÖnden yay─▒nlanan haberde yer alan bilgiye g├Âre, b├╝y├╝kl├╝─č├╝ bozuk paradan daha k├╝├ž├╝k olan d├╝─čme piller, k├╝├ž├╝k oyuncaklarda, i┼čitme cihazlar─▒nda, hesap makineleri, m├╝zikli tebrik kartlar─▒nda bulunuyor.

Her y─▒l AmerikaÔÇÖda her ya┼čtan tahminen 3 bin ki┼činin kazayla pil yuttu─ču belirtiliyor. Vakalar─▒n ├╝├žte ikisini 5 ya┼č ve alt─▒ ├žocuklar olu┼čtururken, 1-2 ya┼č ├žocuklar─▒nda ise riskin daha y├╝ksek oldu─ču a├ž─▒kland─▒.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar, k├╝├ž├╝k pillerin bir├žok vakada, vokal paraliz, bo─čaz ve mide, ba─č─▒rsak t├╝p├╝ ihtiyac─▒, burun ge├ži┼či delinmesi gibi ciddi sonu├žlara neden oldu─čunu s├Âylediler. Amerikan Ulusal Sa─čl─▒k Enstit├╝s├╝ÔÇÖne g├Âre, yutulan piller kar─▒n a─čr─▒s─▒, g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒ ve kusma gibi ├že┼čitli belirtilere neden oluyor.

Vanderbilt ├ťniversitesi T─▒p MerkeziÔÇÖnden ara┼čt─▒rmac─▒lar taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝len ├žal─▒┼čma, Amerikan Otolaryngology Akademisi, Ba┼č ve Boyun Cerrahi Derne─čiÔÇÖnin y─▒ll─▒k toplant─▒s─▒nda sunuldu. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Ya┼čam

Amerikal─▒lar ┼či┼čmanl─▒kta da s─▒n─▒r tan─▒m─▒yor

Ara┼čt─▒rmac─▒lar, Amerika’da obezite oran─▒n─▒n bir y─▒l ├Âncesine g├Âre daha da artt─▒─č─▒n─▒ belirlediler.

Trust for America’s Health ile Robert Wood Johnson Foundation isimli iki kurulu┼čun yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada, obezite oran─▒n─▒n sadece District of Columbia b├Âlgesinde d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ belirten ara┼čt─▒rmac─▒lar, obezitenin en b├╝y├╝k halk sa─čl─▒─č─▒ m├╝cadelesinden biri oldu─čunu kaydettiler. 38 eyalette ya┼čayan yeti┼čkinlerin y├╝zde 25’inden fazlas─▒n─▒n obez oldu─ču ve yoksullu─čun burada rol oynad─▒─č─▒ a├ž─▒kland─▒.

Ayr─▒ca, ara┼čt─▒rmaya g├Âre, ailelerin y├╝zde 84’├╝ ├žocuklar─▒n─▒n sa─čl─▒kl─▒ kiloda oldu─čuna inan─▒yorlar. Fakat, yap─▒lan bu ara┼čt─▒rma, neredeyse ├╝├ž ├žocuk ve gen├žten birinin (12 milyondan fazla) obez ya a┼č─▒r─▒ kilolu oldu─čunu g├Âsterdi.

Uzmanlar, a┼č─▒r─▒ kilolu veya obez olman─▒n kalp ve ┼čeker hastal─▒─č─▒, baz─▒ kanser t├╝rleri, eklem iltihab─▒ ve buna benzer hastal─▒k riskini art─▒rd─▒─č─▒na dikkat ├žekiyorlar. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Blog

Amerika’daki 100 milyon yerli soyk─▒r─▒m─▒ ve Avatar

James Cameron’un 3 boyutlu filmi Avatar, hem son derece sa├žma, hem de derin bir film. Derin, ├ž├╝nk├╝ uzayl─▒lar hakk─▒ndaki di─čer filmler gibi farkl─▒ insan k├╝lt├╝rleri aras─▒nda ileti┼čim kuran bir metaforu yans─▒t─▒yor.

Filmdeki bilin├žli ve kusursuz olan metafor, Amerika’n─▒n yerli insanlar─▒yla Avrupal─▒’n─▒n ├žarp─▒┼čma hikayesini a├ž─▒kl─▒yor. Di─čer y├Ânden film tamamen sa├žma, ├ž├╝nk├╝ mutlu son kurgusu entrika ve ├Ânceden tahmin edilebilir olmay─▒ gerektiriyor. Yerlilerin kaderi ┬ľ di─čer yeni filmlerden biri olan The Road (Yol)’da anlat─▒ld─▒─č─▒ gibi- korku ve ter├Ârd├╝r.

Fakat, bu kimsenin duymak istemedi─či bir hikaye. ├ç├╝nk├╝, bu kendi yanl─▒┼člar─▒m─▒z─▒, kendimizi g├Ârmemiz i├žin yol sunuyor. Avrupa, Amerika’da yapt─▒─č─▒ soyk─▒r─▒mlarla ├╝n salm─▒┼č bir ├╝lke. Amerikal─▒ uluslar, bunlar─▒n ├╝zerine kuruldu. Bu bizim kabul edemeyece─čimiz bir hikaye.
Amerikan Soyk─▒r─▒m─▒ adl─▒ kitab─▒nda, Amerikan bilgini David Stannard, d├╝nyada ya┼čanan en b├╝y├╝k soyk─▒r─▒m hareketlerini belgelendirdi. 1492 y─▒l─▒nda, Amerika’da 100 milyon yerli insan ya┼č─▒yordu. 19. y├╝zy─▒l─▒n sonuna kadar neredeyse bu n├╝fusun hepsi yok edildi. Bir├žo─ču hastal─▒k sonucu ├Âld├╝, ancak ayn─▒ zamanda kitle imhas─▒ da ger├žekle┼čtirildi.

─░spanyollar, Amerika’ya geldiklerinde kendi d├╝nyalar─▒ndan ├žok farkl─▒ olan bir d├╝nya tasvir ettiler. Avrupa sava┼č, zul├╝m, ba─čnazl─▒k, taraf─▒ndan yok edildi. Sava┼člarda ├žarp─▒┼čan n├╝fuslar sa─čl─▒kl─▒yd─▒, iyi beslenmi┼čti ve ├žo─čunlukla bar─▒┼čsever, demokratik ve e┼čitlik├žiydi. Colombus da dahil, Amerika’y─▒ ba┼čtan ba┼ča ilk ke┼čfedenler, yerlilerin s─▒rad─▒┼č─▒ misafirperverli─čini g├Ârd├╝ler. Ka┼čifler, bulduklar─▒ yerdeki s─▒rad─▒┼č─▒ yollar─▒, kanallar─▒, yap─▒lar─▒ ve sanatlar─▒ g├Âr├╝nce ├žok ┼ča┼č─▒rd─▒lar. Ancak, bunlardan hi├žbiri onlar─▒n her ┼čeyi y─▒k─▒p yoketmelerini ve kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ herkesle sava┼čmalar─▒n─▒ engelleyemedi.

Katliam Colombus ile ba┼člad─▒. Colombus, Hispaniola (┼čimdiki Haiti ve Dominik Cumhuriyeti) n├╝fusunu zalimce itlaf etti. Askerleri, do─čmam─▒┼č bebekleri annelerinin karn─▒n─▒ keserek ald─▒lar ve onlar─▒n ba┼č─▒n─▒ kayalarda ezdiler. K├Âpeklerini ise canl─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklarla beslediler. Bir keresinde, askerleri 13 yerliyi ve 12 m├╝ridini dara─čac─▒nda ba─č─▒rsaklar─▒n─▒ d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kard─▒ktan sonra, canl─▒ canl─▒ yakm─▒┼čt─▒. Colombus, t├╝m yerlilere her 3 ayda bir belirli miktarda alt─▒n vermelerini emretti, yapmazlarza ellerinin kesilece─čini s├Âyledi. 1535 y─▒l─▒na kadar, Hispaniola n├╝fusu 8 milyondan s─▒f─▒ra d├╝┼čt├╝. Bu ├Âl├╝mler k─▒smen hastal─▒klardan meydana gelirkin, k─▒smen de cinayetlerden, a┼č─▒r─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒lma ve a├žl─▒ktan kaynakland─▒.

Ka┼čifler bu uygarla┼čt─▒rma misyonunu Orta ve G├╝ney Amerika’ya yayd─▒lar. Kendi uydurma hazinelerini gizledikleri yeri ortaya ├ž─▒karamad─▒klar─▒ zaman, yerli insanlar kam├ž─▒land─▒, as─▒ld─▒, bo─čuldu, k├Âpekler taraf─▒ndan par├žaland─▒, canl─▒ canl─▒ g├Âm├╝ld├╝ ya da yak─▒ld─▒. Askerler, kad─▒nlar─▒n g├Â─č├╝slerini kestiler, spor i├žin insanlar─▒ k├Âpeklerle avlad─▒lar. Fakat, yerlilerin ├žo─ču esaret ve hastal─▒klar nedeniyle ├Âld├╝r├╝ld├╝. ─░spanyollar, Amerikan yerlilerinin ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n daha ucuz oldu─čunu ke┼čfettiler ve onlar─▒ ├Âld├╝rmeyi b─▒rakt─▒lar ve ├žal─▒┼čt─▒rd─▒lar. Ancak, k├Ât├╝ ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒ndan dolay─▒ yerlilerin maden ocaklar─▒ndaki ve b├╝y├╝k ├žiftliklerdeki ortalama ├Âm├╝rleri 3 ya da 4 ayd─▒. Onlar─▒n geli┼čleriyle, y├╝zy─▒l i├žinde G├╝ney ve Orta Amerika n├╝fusu yok oldu.

Kaliforniya’da 18. y├╝zy─▒l boyunca ─░spanyollar bu imhay─▒ sistemle┼čtirdi. Jun├şpero Serra olarak bilinen Fransisken mezhebinden misyoner, k├Âle i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒ kullanarak ger├žek toplama kamplar─▒nda bir dizi misyon olu┼čturdu. 19. y├╝zy─▒lda Afrikal─▒ Amerikan k├Âleleri, s├╝r├╝ halinde zorla ├žal─▒┼čmaya g├Ât├╝r├╝ld├╝ler ve kendilerine tarlalarda yakt─▒klar─▒ kalorilerin be┼čte biri kadar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak yemekler verildi. A┼č─▒r─▒ ├žal─▒┼čmaktan, a├žl─▒ktan ve hastal─▒ktan hayatlar─▒n─▒ kaybettiler. S├╝rekli yerli n├╝fusunun yok olmas─▒ i├žin yerlerine yenileri getirildi. Jun├şpero Serra, Vatikan taraf─▒ndan 1988 y─▒l─▒nda Katolik Kilisesi’nde ├Âlm├╝┼č bir ki┼činin aziz mertebesine y├╝kseltildi. Onun aziz olarak duyurulmas─▒ i├žin ┼čimdi bir mucize daha gerekiyor.

─░spanyollar, alt─▒n tutkusuyla idare edilirken, Kuzey Amerika’y─▒ s├Âm├╝rgele┼čtiren ─░ngilizler toprak istediler. Yeni ─░ngiltere’de yerli Amerikal─▒lar’─▒n k├Âylerini ku┼čatt─▒lar ve onlar─▒ uyurken ├Âld├╝rd├╝ler. Soyk─▒r─▒m─▒n bat─▒ya do─čru yay─▒lmas─▒ gibi, soyk─▒r─▒m en y├╝ksek seviyelerde kabul g├Ârd├╝. George Washington, k─▒z─▒lderili federasyonuna ait olanlar─▒n evlerinin ve topraklar─▒n─▒n toptan y─▒k─▒lmas─▒n─▒ emretti. Thomas Jefferson, kendi ulusunun yerlilerle sava┼č─▒n─▒n, her kabilenin yok edilmesine ya da Mississippi’nin ilerisine s├╝r├╝lene kadar izlenece─čini beyan etti. 1864’├╝n toplu katliam─▒ s├╝resince, Colorado’da taburlar, bar─▒┼č bayra─č─▒ alt─▒nda bebekleri ve ├žocuklar─▒ ├Âld├╝rerek, t├╝m ├Âl├╝lerin organlar─▒n─▒ par├žalayarak silahs─▒z insanlar─▒ katletti. Theodore Roosevelt, bu olay─▒ hakl─▒ ve yararl─▒ bir hareket olarak isimlendirdi.

Katliam hen├╝z sonlanmad─▒, ge├žen ay Guardian, Bat─▒ Amazon’daki Brezilyal─▒ ├žiftlik sahiplerinin hayatta kalan son kabile ├╝yelerini ├Âld├╝rmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ duyurdu. Bu filmin hikayesindeki en b├╝y├╝k soyk─▒r─▒m hareketi ortak vicdan─▒m─▒z─▒ hemen hemen hi├ž tedirgin etmiyor. Soyk─▒r─▒m─▒n halen devam etmesine ra─čmen, soyk─▒r─▒mlar g├Ârmezden gelindi. Yahudi soyk─▒r─▒m─▒ yalanland─▒, affedildi ya da k├╝├ž├╝msendi. Sorumlu ├╝lkelerin (─░spanya, ─░ngilte, Amerika ve di─čerleri) insanlar─▒, hi├žbir kar┼č─▒la┼čt─▒rmay─▒ ho┼č g├Ârmeyecek. Haf─▒zam─▒z─▒ destekler g├Âr├╝nenler yine g├Ârmezden gelindi ya da k─▒nand─▒.

Bu hakl─▒lar─▒n ni├žin Avatar’dan nefret etti─činin sebebidir. Neocon’lar─▒n Weekly Standart dergisinde John Podhoretz, filmin yerlileri iyi adamlar, Amerikal─▒lar─▒n ise k├Ât├╝ adamlar olarak g├Âsteren “revizyonis bat─▒”ya benzedi─činden yak─▒nd─▒. Podhoretz, filmin izleyicilere i┼čgalin arifesinde Amerikan askerlerinin yenilgisini k├Âkle┼čtirip k├Âkle┼čtirmedi─čini sordu─čunu s├Âyl├╝yor. Sald─▒r─▒ya kar┼č─▒ koyma giri┼čimi i├žin “i┼čgal” ilgin├ž bir kelime. Vatikan’─▒n Resmi Yay─▒n Organ─▒ ‘L’osservatore Romano’ Gazetesi, filmi anti-emperyalist, anti-militarist k─▒ssa (ahlaksal ya da dinsel ders veren k─▒sa ├Âyk├╝) olarak k─▒nad─▒.

New York Times’ta liberal ele┼čtirmen Adam Cohen, iyi bilinen totalitercilik ve soyk─▒r─▒m prensibi olarak filmi ├Âvd├╝. Ola─čan├╝st├╝ bilin├žsiz alayla, belli olan metafordan iyice ka├ž─▒nd─▒. Biz g├Ârmemezlik ya da g├Ârmezden gelme sanat─▒nda iyice ustala┼čt─▒k.
Ben ise, Avatar’─▒n kaba, sahtece ve ├žocuk├ža duygusal, basmakal─▒p oldu─ču konusundaki sa─čc─▒lar─▒n ele┼čtirileriyle ayn─▒ fikirdeyim.

George Monbiot/ Guardian (├çeviren: Vasfiye ├ľzcanbaz)