Kategoriler
Teknoloji

Bu icatlar tesad├╝fen ke┼čfedildi!

Bug├╝ne kadar bir├žok icad─▒n ke┼čfedilmesi kimi zaman ├žok uzun y─▒llar al─▒rken, kimileri de tesad├╝fen ya da bir kaza sonucu ortaya ├ž─▒kt─▒. Baz─▒ bilim adamlar─▒, ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ maddeyi yanl─▒┼čl─▒kla eve g├Ât├╝r├╝p yeme─čine bula┼čt─▒rmas─▒ sonucu ya da ormandaki bir otun yap─▒┼čkan ├Âzelli─činden yararlan─▒p yeni bir madde icat etmi┼člerdir.

HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, i┼čte ilginizi ├žekebilecek tesad├╝fen bulunmu┼č icatlar:

Penisilin

─░sko├ž bakteriyolog Alexander Fleming, laboratuar─▒ndaki kaza sonucu penisilini ke┼čfetti. Mucidin laboratuar─▒ hep da─č─▒n─▒k oluyordu. 1928 y─▒l─▒nda 2 haftal─▒k yolculuktan d├Ând├╝kten sonra, Fleming da─č─▒lm─▒┼č ├že┼čitli deneyleri d├╝zenlerken ilgin├ž bir mantar kolonisi ke┼čfetti. Mantarlar ÔÇťStaphylococcus aureusÔÇŁ bakterisi taraf─▒ndan sar─▒lm─▒┼č kaplarda yeti┼čmi┼člerdi. Fakat bu mantarlar, zararl─▒ olmaya potansiyeli olan bakterileri y─▒k─▒yordu. Ba┼čka bir ifadeyle, mantarlar zararl─▒ h├╝creleri yok ediyordu. Bunun ├Ânemini hemen kavrayan Fleming bir y─▒l sonra (1929ÔÇÖda) Penisilin ad─▒n─▒ verdi─či ke┼čfini duyurdu. Ancak FlemingÔÇÖin bu ke┼čfi tedavi i├žin kullan─▒lmad─▒. Yakla┼č─▒k 13 y─▒l sonra Howard Florey, Norman Heatley ve Andrew Moyer penisilininin geli┼čtirilip etkili bir hale getirilmesini sa─člad─▒lar.

Anestezi

Anestezinin ger├žek ka┼čifi itiraz etmesine ra─čmen, anestezinin geli┼čimine ve kullan─▒m─▒na katk─▒da bulunanlar ise mucidin benzer tesad├╝fi g├Âzlemden esinlendiklerini belirtiyorlar. Crawford Long, William Morton, Charles Jackson and Horace Wells gibi baz─▒ bilim adamlar─▒ baz─▒ vakalarda eter ve azot oksitin(g├╝lme gaz─▒) insanlarda a─čr─▒y─▒ ├Ânledi─čini fark ettiler.

1800ÔÇÖl├╝ y─▒llarda, bu bile┼čenlerin hem e─členme hem de┬á┬áoyalanmak i├žin solunmas─▒ ├žok modayd─▒. Anestezinin ka┼čifleri, g├╝lme partileri veya eter e─člencesi olarak isimlendirilen bu e─člencelere kat─▒l─▒p bu bile┼čenlerin insanlar─▒n ac─▒y─▒ alg─▒lamalar─▒n─▒ nas─▒l etkiledi─či konusunda ├žok ┼čey ├Â─črendiler.

Bu bile┼čenlerin tesad├╝fi ke┼čfi ac─▒y─▒ ├Ânlemek i├žin t─▒p alan─▒nda da kullan─▒lmaya ba┼člad─▒. 1844 y─▒l─▒nda Horace Wells bir sergiye kat─▒ld─▒ ve bir kat─▒l─▒mc─▒n─▒n g├╝lme gaz─▒n─▒n etkisinde baca─č─▒n─▒ yaralamas─▒na ┼čahit oldu. Baca─č─▒ kanayan adam WellsÔÇÖe hi├ž ac─▒ hissetmedi─čini s├Âyledi. Bu tesad├╝fi ke┼čiften sonra Wells di┼čini ├žekerken bu bile┼čeni anestezik olarak kulland─▒.

C─▒rt c─▒rt

P─▒trak (dulavratotu) bitkisini duydunuz mu? Elektrik m├╝hendisi olan George de Mestral, ─░svi├žre da─člar─▒nda k├Âpe─čiyle gezerken dulavratotunun k├Âpe─čin t├╝ylerine ve elbiselerine yap─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r. Mikroskopla bu i┼č nas─▒l oluyor diye inceleme yapar ve bitkinin ├╝zerinde say─▒s─▒z kanca g├Âr├╝r. 1955 y─▒l─▒nda, De Mestral kazara buldu─čunu icad─▒n─▒ m├╝kemmelle┼čtirmek i├žin naylon ├╝zerinde deneme yapmaya karar verir ve g├╝n├╝m├╝zde kulland─▒─č─▒m─▒z c─▒rt c─▒rt─▒ icat eder.

Kalp pili

M├╝hendis Wilson Greatbatch, 1958 y─▒l─▒nda Cornell ├ťniversitesiÔÇÖnde kalp seslerini kaydeden bir cihaz ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒yordu. Yapt─▒─č─▒ cihazdan yanl─▒┼č par├žay─▒ ├ž─▒karan Wilson gerekli enerjiyi cihaza verdi─činde, icad─▒ normal bir kalpten daha do─čru ve hatas─▒z ├žal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Yeni cihaz─▒n─▒ 1960 y─▒l─▒nda bir insan─▒n kalbine yerle┼čtirmeden ├Ânce hayvanlar ├╝zerinde denedi ve ince ayarlar─▒n─▒ yapt─▒.

Mikrodalga f─▒r─▒n

─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda bilim adam─▒ olan Percy Spencer, Raytheon ┼×irketiÔÇÖnde bir laboratuar─▒ ziyaret etti. Bir cihaz─▒n ├Ân├╝nde dururken ilgin├ž bir ┼čey fark etti. SpencerÔÇÖ─▒n cihaz─▒n yan─▒ndaki cebinde bulunan ┼čeker yumu┼čam─▒┼čt─▒, di─čer cebindeki ise yumu┼čamam─▒┼čt─▒. Bunu fark eden Spencer daha sonra m─▒s─▒r taneleri denedi ve onlar─▒n patlad─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝. B├Âylece 1945 y─▒l─▒nda mikrodalga f─▒r─▒n─▒ ke┼čfetmi┼č oldu.

Sakarin

─░lk yapay tatland─▒r─▒c─▒lardan biri olan sakarinin nas─▒l ke┼čfedildi─čini biliyor musunuz? John Hopkins ├╝niversitesiÔÇÖnde bulunan Ira Remsen Laboratuar─▒ÔÇÖnda ├žal─▒┼čan Constantine Fahlberg baz─▒ kimyasallar─▒ sentezlerken 1879 y─▒l─▒nda tesad├╝fen buldu. Bilim adam─▒, fark─▒nda olmadan ellerinde kalan maddeyi evine getirdi. Evde yemek yerken, ekme─čine ┼čeker eklememesine ra─čmen ekme─čin tad─▒n─▒n biraz tatl─▒ oldu─ču fark etti. Noktalar─▒ bir araya getiren Fahlberg, tatl─▒l─▒─č─▒n laboratuar─▒nda ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ maddeden geldi─čini anlad─▒. Bu ilgin├ž, ┼čekerli madde ├╝zerinde daha fazla test yapt─▒ktan sonra, Fahlberg kendi ba┼č─▒na sakarinin patentini ald─▒.

Dinamit

─░sve├žli kimyager ve m├╝hendis olan Alfred Nobel patlay─▒c─▒larla u─čra┼čman─▒n i┼či olmayanlara g├Âre olmad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendi. Nitrogliserini dengeleme ├žabalar─▒nda, Nobel ve laboratuvar ├žal─▒┼čanlar─▒ birka├ž kaza ge├žirdi. StockholmÔÇÖdeki bir patlamada NobelÔÇÖin k├╝├ž├╝k karde┼či ve birka├ž ki┼či daha 1864 y─▒l─▒nda ├Âld├╝. Bu kaza onu patlay─▒c─▒ maddeleri daha g├╝venilir bir ┼čekilde saklamak i├žin bir ├ž├Âz├╝m bulmaya sevketti. Nitrogliserinin karars─▒z oldu─čunu bilen Nobel, s├╝rekli olarak patlay─▒c─▒lar─▒ patlatmak ve depolamak i├žin ├že┼čitli y├Ântemleri test etti. Nitrogliserini ta┼č─▒rken kutulardan biri kazayla k─▒r─▒ld─▒, s─▒z─▒nt─▒ oldu. Kizelgur isimli topra─č─▒n s─▒v─▒y─▒ m├╝kemmel bir ┼čekilde absorbe etti─čini fark etti. Kizelgur toz haline getirilip nitrogliserinle kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒nca kazara patlamas─▒ ├Ânleniyordu. 1867 y─▒l─▒nda dinamitin patentini ald─▒.

M─▒s─▒r gevre─či

Dini bir grubun ├╝yeleri vejetaryen beslenme i├žin bu─čday, yulaf, pirin├ž ve m─▒s─▒r gibi pek ├žok tah─▒lla denemeler yapm─▒┼člar ve m─▒s─▒r, ┼čeker ve vitaminlerin kombinasyonu ile m─▒s─▒r gevre─činin ilk temellerini atm─▒┼člard─▒. 1894 y─▒l─▒nda Dr. John Harvey Kellogg, bu kar─▒┼č─▒m─▒ Michigan’daki bir sanatoryumda, s─▒k─▒ bir vejetaryen rejim uygulad─▒klar─▒ hastalara da verdiler. Bu m─▒s─▒r kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n m─▒s─▒r gevre─či haline gelmesi ise Dr. Kellogg ve a─čabeyi Will Keith Kellogg’un sanatoryumda bir presleme i┼člemi s─▒ras─▒nda, pi┼čirdikleri m─▒s─▒r─▒n yanl─▒┼čl─▒kla preslenmesi sonucu oldu. Bu yeni ┼čeklin tutaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen Kellogg karde┼čler k├╝├ž├╝k bir b├╝t├že ile ├╝retime ge├žmeye, m─▒s─▒r hamurunu silindirlerden ge├žirip kurutarak gevrek haline getirmeye karar vermi┼čler.

14 Nisan 1894 tarihinde ilk ├╝retimi ger├žekle┼čtirip hastalar─▒na vermeye ba┼člam─▒┼člar ve 31 May─▒sta “Granose” ismi ile ├╝r├╝n├╝n patentini alm─▒┼člar. ┼×eker ve s├╝t ile kar─▒┼čt─▒r─▒lan bu gevrek hastalar aras─▒nda ├žok pop├╝ler olmu┼č. Bunun ├╝zerine Kellogg karde┼čler di─čer tah─▒llarla da ayn─▒ sistemi denemeye ba┼člam─▒┼člar. 1906 y─▒l─▒nda Kellogg firmas─▒n─▒ kurarak ├╝r├╝n├╝ pazarlamaya ba┼člad─▒lar. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Anestezi k├╝├ž├╝k ├žocuklarda ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ne neden olabiliyor

K├╝├ž├╝k ya┼čta iki veya daha fazla say─▒da anestezi alan ├žocuklarda ileriki y─▒llarda ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âr├╝lebiliyor.

Anesthesiology dergisinde yer alan habere g├Âre, Mayo T─▒p Okulu Anesteziyoloji b├Âl├╝m├╝nden Dr. Robert Wilder, aileleri korkutmak istemediklerini belirterek, “Ameliyatlarda 2 ya da daha fazla say─▒da anestezi alan ├žocuklarla ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ aras─▒nda bir ili┼čki bulduk. Ancak, kesin olarak anestezinin ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ne yol a├ž─▒p a├žmad─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz” dedi.

Hayvanlar ├╝zerinde yap─▒lan ├Ânceki ├žal─▒┼čmalar da anestezi ila├žlar─▒n─▒n beyin geli┼čimini etkiledi─čini g├Âstermi┼čti. Ge├žen y─▒lki ├žal─▒┼čmaya g├Âre ise, f─▒t─▒k ameliyat─▒ olan 3 ya┼č─▒n alt─▒ndaki ├žocuklarda ileride davran─▒┼č ve geli┼čim problemleri riskinin 2 kat daha fazla oldu─ču belirtilmi┼čti. Ara┼čt─▒rmac─▒lar, operasyon boyunca genel anesteziye maruz kalman─▒n riskteki art─▒┼čta rol├╝ oldu─čundan ┼č├╝pheleniyorlar. Di─čer ├žal─▒┼čmalar ise benzer ba─člant─▒lar oldu─čunu g├Âsteriyor.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar, ├žocuklar─▒n beyinlerinin hayatlar─▒n─▒n ilk y─▒llar─▒nda s├╝ratle geli┼čti─čini ve beynin bu s├╝re i├žinde ├žok savunmas─▒z oldu─ču s├Âyl├╝yorlar.

Amerikan Anestezi Uzmanlar─▒ Derne─či Ba┼čkan─▒ Dr. Randall Clark, “Bu konu hakk─▒nda hepimiz ├žok endi┼čeliyiz, anestezinin bebekler ├╝zerindeki etkilerini g├Ârmek i├žin yo─čun ├žal─▒┼č─▒yoruz. Ancak, hen├╝z bu durumu a├ž─▒klayacak ├žok kesin bir kan─▒t yok. Bu sorulara yan─▒t bulmak i├žin Amerikan G─▒da ve ─░la├ž Dairesi ile birlikte ├žal─▒┼č─▒yoruz” dedi. (Vasfiye ├ľzcanbaz)