Kategoriler
Ya┼čam

Darwin teorisi sona erdi

D├╝nyadaki ya┼čam─▒n yolunu de─či┼čtiren Charles Darwin evrimin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ hakk─▒nda her ┼čeyi bilmiyordu. Bu nedenle bug├╝n├╝n uzmanlar─▒ ├Âl├╝m├╝n├╝n 200’├╝nc├╝ y─▒l─▒nda Darwin’i yeniden ele ald─▒.┬áDarwin’in evrim teorisinin nas─▒l ├Âld├╝─č├╝ ├že┼čitli biyologlar ve uzmanlar taraf─▒ndan detayl─▒ olarak a├ž─▒klan─▒yor.

Yeni ├Âzellikler nereden geliyor?

├çe┼čitlilik sadece ya┼čam─▒n tad─▒ de─čil, do─čal se├žimin temel par├žas─▒d─▒r. Gen havuzundaki yeni ├Âzelliklerin g├Âr├╝n├╝m├╝ olmadan, do─čal se├žim i├žin hi├žbir ┼čey olmayacakt─▒r. Ve evrim a─č─▒r a─č─▒r gelip duracakt─▒r. Fakat bu herkesin yeni ├Âzelliklerin mutasyondan geldi─čini fark etti─či 20. y├╝zy─▒la kadar b├Âyle de─čildi.

Peki, mutasyona ne yol a├ž─▒yor? San Diego’da California ├ťniversitesi’nden biyoloji profes├Âr├╝ Christopher Wills, “─░lki radyasyon ve kimyasallar─▒n mutasyona yol a├žan en ├Ânemli neden oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu. ┼×imdi her ┼čey a├ž─▒k ki bir├žok mutasyon DNA kopyalama s├╝recindeki hatalardan meydana geliyor ” dedi.

Radyasyonun da mutasyonlara yol a├žaca─č─▒n─▒, fakat bunlar─▒n k─▒sa d├Ânemli olaca─č─▒n─▒ ve geri kalan mutasyonlar i├žin ise do─čal se├žimin sa─člam bir hik├óye olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyen Bath ├ťniversitesi’nden evrimsel genetik profes├Âr├╝ Laurence Hurst, “Bir pop├╝lasyondaki mutasyon s─▒kl─▒─č─▒ ┼čans eseri kolayca y├╝kselebilir ve d├╝┼čebilir. Bu genetik sapmadan olabilir” dedi. Genetik sapma genlerin nas─▒l rastgele yeni nesillere ge├žebilece─čini a├ž─▒kl─▒yor. Bu genler ister istemez en iyileri de─čil, ancak bununla beraber bir pop├╝lasyonda kendilerini kabul ettirebilirler.

├ľzellikler nas─▒l miras al─▒n─▒yor?

Do─čal se├žim ├ževreye uyum sa─člayanlar─▒n hayatta kalma ┼čans─▒ daha y├╝ksek, sa─člayamayanlar─▒n daha az oldu─ču bir s├╝re├žtir. Kal─▒t─▒m olarak bilinen, sen, ben ve di─čerlerinin anne ve babam─▒z─▒n ├Âzelliklerinin bize miras kalmas─▒ mekanizmas─▒d─▒r. Ve Darwin bunun nas─▒l i┼čledi─čiyle ilgili ├žok az ┼čey biliyordu. Bu s├╝re├ž ger├žekte nas─▒l oluyor?

Biyoloji profes├Âr├╝ Wills, “Darwin v├╝cudun farkl─▒ b├Âl├╝mlerinin yeni neslin ├Âzelliklerini ta┼č─▒yan gemmule (k├╝├ž├╝k tomurcuklar) ├╝retti─čini ileri s├╝r├╝yordu. ├ťretilen tomurcuklar─▒n say─▒s─▒, kalitesi yeni nesli etkiliyordu. Bu g├╝zel bir fikir, ancak yanl─▒┼č. ├ç├╝nk├╝, Darwin geneti─či anlam─▒yordu. Biz ┼čimdi ├Âzelliklerin genetik bilginin zerreciklerine ge├žti─čini ve bu bilginin DNA’da depoland─▒─č─▒n─▒ biliyoruz” diye konu┼čtu. Ayr─▒ca Wills, genlerin farkl─▒ formlar─▒n─▒n ├žok b├╝y├╝k genetik varyasyon havuzu sa─člayarak binlerce nesil i├žin pop├╝lasyonlarda kalabildi─čini belirtti.

─░nsanlar nereden geldi?

Darwin ilk evrim teorisini yay─▒nlad─▒─č─▒nda bir├žok insan Tanr─▒’n─▒n insano─člunu kendi g├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žinde yaratt─▒─č─▒na inand─▒lar. Bu nedenle Darwin do─čal se├žim ├ž─▒kar─▒mlar─▒ndan haberdard─▒. Yeterince ge├žmi┼če bakarsan atalar─▒m─▒z─▒n maymuna benzedi─čini g├Âsteren fosil kayd─▒ yoktur. Ma─čara adamlar─▒n─▒n iskeletleri, Darwin’in 1859 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan “T├╝rlerin K├Âkeni” isimli kitab─▒ndan ├Ânce ke┼čfedildi, ancak 1891 y─▒l─▒nda bulunan “Java ─░nsan─▒” insan─▒n maymundan gelmedi─čini g├Âsterdi. Dr. Richard Leakey, “5┬ş-6 y─▒l ├Âncesine giden ├žok iyi bir fosil kay─▒tlar─▒ var. Spesifik se├žim i├žin bask─▒ tamamen anla┼č─▒lmasa da ├že┼čitli ad─▒mlar─▒n ├Ârnekleri var” diye konu┼čtu. ─░nsano─člunun evrimi i├žin, karbon 14 testi ve kal─▒t─▒m bilimi ayn─▒ zamanda par├žalar─▒ bir araya getirmede ├žok ├Ânemli oluyor. Bilim adamlar─▒n─▒n kesin adaptasyonlar─▒n ne zaman, ni├žin ve nas─▒l a├ž─▒─ča ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ anlamalar─▒na yard─▒m ediyor.

Fakat, Leakey halen ├Â─črenilecek ├žok konunun oldu─čunu belirterek, “─░ki ayakl─▒ maymunlar─▒n tan─▒nmas─▒ durumu gibi halen kritik olarak ├Ânemli olan ├že┼čitli konular var. Bundan ├Âncesinde, t├╝m primatlar (─░nsan, maymun ve benzeri memelileri de i├žine alan omurgal─▒lar ├╝st tak─▒m─▒) 4 ayakl─▒yd─▒. Hen├╝z ├ževresel de─či┼čim ve bask─▒ d├Ânemlerine mal edebilece─čimiz ├žok net bir fosil kayd─▒m─▒z yok” diye konu┼čtu.

G├Âz bulmacas─▒

Bu yarat─▒l─▒┼č├ž─▒lar i├žin b├╝y├╝k bir sorudur. G├Âz ger├žek bir bulmacad─▒r G├Âz, di─čer organlardan farkl─▒ olarak sadece bir fonksiyona sahipmi┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor. Darwin bu sorunun cevab─▒n─▒ bilmiyordu. Fakat o teorisi i├žin son test olarak g├Âz├╝ kulland─▒. Darwin, e─čer herkes g├Âz├╝n nas─▒l evrim ge├žirdi─čini g├Âsterebilirse, do─čal se├žimin ger├žekle┼čece─čini s├Âyledi.

Biologlar, bug├╝n g├Âz├╝n karma┼č─▒k yap─▒s─▒n─▒ g├Âsteren organizmalar─▒ izleyerek hik├óyeyi a├ž─▒klad─▒lar. Kal─▒t─▒m bilimi, bize t├╝m s├╝re├žleri harekete ge├žiren genleri verdi. Ve bu bir kere ba┼člarsa, g├Âz ├žok ├žabuk geli┼čebilir. “G├Âz: Do─čal Bir Tarih” kitab─▒n─▒n yazar─▒ Simon Ings, “Geli┼čmeler ├žok h─▒zl─▒. Bir resme odaklanmak i├žin ihtiyac─▒m─▒z olan ┼čekli elde etmek kolay. Bal─▒─č─▒n g├Âz├╝n├╝n de─či┼čim g├Âstermesi i├žin, bu s├╝re├ž 40 bin y─▒l alabilir” dedi.

D├╝nya ka├ž ya┼č─▒nda?

Bug├╝n radyometrik tarihlendirme sayesinde biz d├╝nyan─▒n kabaca 4,55 milyar y─▒l ya┼č─▒nda oldu─čunu biliyoruz. Fakat Darwin ise d├╝nyan─▒n sadece 400 milyon ya┼č─▒nda ya da daha gen├ž oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. Plymouth ├ťniversitesi’nden jeolog Iain Stewart “Lord Kelvin d├╝nyan─▒n temelini ├ž├Âzd├╝. So─čuma olay─▒n─▒ d├╝nyan─▒n ya┼č─▒n─▒n belirlenmesine uygulamak istiyordu. D├╝nyan─▒n G├╝ne┼č’ten koptu─čunda onunla ayn─▒ s─▒cakl─▒kta oldu─čunu ve s├╝rekli so─čudu─čunu varsay─▒yordu” dedi. Kelvin’in ├Ânerileri Darwin i├žin y─▒k─▒c─▒yd─▒, ├ž├╝nk├╝ Kelvin, evrim ├╝zerinde daha ├žok ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ gerekti─čini biliyordu. Neyse ki, Darwin i├žin kay─▒p ─▒s─▒ kayna─č─▒ olan radyoaktivite, yak─▒nda jeologlara temel jeolojik periyotlar─▒ tarihlendirmelerine yard─▒m edecek.

Ya┼čam─▒n k├Âkeni nedir?

1863 y─▒l─▒nda Darwin botanik├ži Joseph Hooker’a ya┼čam─▒n kesin k├Âkeni hakk─▒nda d├╝┼č├╝ncelerini a├ž─▒klad─▒. 1871’de ise ├že┼čitli tuzlar ve enerji kaynaklar─▒yla dolu ─▒l─▒k k├╝├ž├╝k bir havuz hayal ederek tekrar yazd─▒. New York ├ťniversitesi’nden Prof. Dr. Robert Shapiro, DNA ve RNA’n─▒n rol├╝n├╝n hen├╝z bilinmedi─čini belirterek, “Darwin’in zaman─▒ndan beri biyokimya hakk─▒nda ┼čahane ┼čeyler ├Â─črendik. Ancak halen hayat─▒n tam olarak nas─▒l ba┼člad─▒─č─▒ konusunda bir uzla┼čma bulunam─▒yor” dedi.

Evrim teorisi ├Âld├╝ m├╝?

├ťniversite College London’dan biyoloji profes├Âr├╝ Steve Jones, evrim teorisinin sona erdi─čini s├Âyleyen biyologlardan biri. BBC Focus dergisinde yazd─▒─č─▒ makalesinde evrimin sona eri┼čini anlat─▒yor:

“Do─čal se├žim eninde sonunda yeniden ├╝retme g├╝c├╝nde kal─▒t─▒msal farkl─▒l─▒klarla sonu├žland─▒. Bu bir├žok ulusu kas─▒p kavurdu. Shakespeare zaman─▒nda 3 bebekten ikisi 21 ya┼č─▒na gelmeden ├Âl├╝yordu. Bu ├Âl├╝mlerin ├žo─čunlu─ču hastal─▒klardan, a├žl─▒ktan ve ┼čiddetten kaynaklan─▒yordu. Bunlar─▒n hepsinin dayanma g├╝c├╝nde kal─▒t─▒msal ├Â─čeler vard─▒.

─░ngiliz bebeklerinin y├╝zde 99’u eskiden do─čduklar─▒ birka├ž ay i├žinde g├╝├žl├╝kle hayatta kal─▒yorlard─▒. Ancak ┼čimdi bu tamamen de─či┼čti. Darwin’in mekanizmas─▒n─▒ besleyen farkl─▒l─▒klar uzakla┼čt─▒. Hik├óyenin daha net hale gelmesi i├žin ka├ž─▒n─▒n hangi hastal─▒ktan ├Âld├╝─č├╝ gibi detaylar─▒ bilmemize gerek yok.

E─čer do─čal se├žim hayatta kalma g├╝c├╝ndeki de─či┼čimleri ho┼č g├Âr├╝rse, bu de─či┼čim g├╝c├╝n├╝ kaybeder. Geli┼čen d├╝nyada ge├žti─čimiz birka├ž y├╝zy─▒lda bu zaten azald─▒. Sonu├ž olarak, Darwin’in modelinde do─čal se├žim ve evrimle┼čme yok, art─▒k bu teori sona erdi. Di─čer bir deyimle, e─čer ├╝topyan─▒n nas─▒l olaca─č─▒ hakk─▒nda endi┼čelerin varsa sakin ol, ├ž├╝nk├╝ ┼ču anda ├╝topyadas─▒n. ” (BBC Focus dergisinden ├ževiren Vasfiye ├ľzcanbaz)