Kategoriler
Teknoloji

─░nternet sitelerinde ├╝cretli abonelik yayg─▒nla┼č─▒yor

Amerika’n─▒n g├╝nl├╝k gazeteleri krizden kurtulam─▒yor. Gazetelerin haberi okurlar─▒na iletmesi a┼čamas─▒ndaki maliyetin art─▒┼č─▒yla tiraj sorunlar─▒ paralellik g├Âsteriyor.

Krizden kurtulman─▒n yollar─▒n─▒ arayan Amerikan medyas─▒ ├Âzellikle internet ilanlar─▒ndan sa─članan gelirin b├╝y├╝t├╝lmesini hedefliyor. Time dergisi eski yaz─▒ i┼čleri y├Ânetmeni ve Aspen Enstit├╝s├╝’n├╝n CEO’su Walter Isaacson Time dergisinde yay─▒nlad─▒─č─▒ makalesinde gazetecili─čin kurtulmas─▒ i├žin adres g├Âsteriyor.

5’er cent para talep etme

Ge├žti─čimiz birka├ž ay boyunca, kriz nedeniyle gazetecilik ├ž├Âkme a┼čamas─▒na geldi. Kriz hakk─▒nda ├žarp─▒c─▒ ve garip bir ger├žek var. Gazetelerin eskiye g├Âre daha fazla okuyucusu var. Haber dergilerin ve geleneksel gazetelerin i├žeri─či di─čer ├╝reticilerinin yan─▒nda eskiye g├Âre gen├ž insanlar aras─▒nda bile daha pop├╝ler.

Problem ise bu m├╝┼čterilerden ├žok az─▒n─▒n para ├Âdemesi. Pew Ara┼čt─▒rma Merkezi ├žal─▒┼čmas─▒na g├Âre, ge├žen y─▒l Amerika’da ├žok say─▒da insan para verip gazete ya da dergi sat─▒n almak yerine haberlere ├╝cretsiz olarak internet ├╝zerinden ula┼čt─▒lar. Onlar─▒ kim su├žlayabilir? Hatta benim gibi eski bir gazete ba─č─▒ml─▒s─▒ bile New York Times aboneli─čine son verdi. ├ç├╝nk├╝ gazetelerin i├žeri─či i├žin bedel ├Âdemek uygun g├Âr├╝nmeseydi, kendimi gazeteye para verdi─čim i├žin enayi gibi hissederdim.

Gazeteler ve dergilerin geleneksel olarak 3 gelir kayna─č─▒ var: sat─▒┼č, abonelik ve reklam. Yeni i┼č modeli sadece bu gelirlerin sonuncusuna dayan─▒yor. Sallanan sandalye gibi tek aya─č─▒ g├╝├žl├╝yse ayakta kal─▒r. E─čer bu ayak zay─▒flarsa sandalye muhtemelen devrilir.

Time dergisinin kurucu orta─č─▒ Henry Luce sadece reklam gelirine ba─čl─▒ olan bedavac─▒ yay─▒nc─▒lar─▒n fikrini k├╝├ž├╝msedi. Bu ├ž├Âz├╝m yolunu “ahlaka ayk─▒r─▒” ve ayn─▒ zamanda “ekonomik olarak kendi kendini baltalay─▒c─▒” olarak isimlendirdi. ├ç├╝nk├╝ ba┼čar─▒l─▒ gazetecili─čin ├Âncelikle reklam verenlere de─čil okuyucular─▒na kar┼č─▒ sorumlu oldu─ču bir meslek oldu─čuna inan─▒yor. Reklamc─▒l─▒k geliri modelinde, te┼čvik yoldan ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ zamanda kendi kendini baltalay─▒c─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ gelirin i├žin direkt olarak okuyucular─▒na kar┼č─▒ bir ba─č─▒n olmazsa er ge├ž okuyucunla ba─člar─▒n tamamen zay─▒flar d├╝┼č├╝ncesinde.

Christian Science Monitor ve Detroit Free Press gibi baz─▒ yay─▒nc─▒lar taraf─▒ndan hayatta kalmak i├žin bir se├ženek denendi. Gazete, dergi gibi bask─▒ maliyetini gerektiren yollar─▒ burak─▒p ├╝cretsiz olan web sitelerine odakland─▒lar. Di─čerleri de ya┼čanan uzun k─▒┼č─▒ atlatmak i├žin ya rakiplerinin ├Âlmesini umut edecekler ya da ├╝cretsiz web siteleriyle k├órl─▒ bir ba┼čar─▒ i├žin reklamlardan yeterince b├╝y├╝k hisse kapmak i├žin dua edecekler.

Bu yakla┼č─▒mlar bir yay─▒n─▒ tamamen reklam verenlerine bor├žlu hale getirecek. Bu nedenle bu y─▒l karanl─▒ktan sonra ┼čafa─č─▒n gelece─čini umuyorum. ─░├žerik i├žin bor├žland─▒rma fikri eski bir fikir, ancak basit de─čil. ├ç├╝nk├╝ gazeteler ve dergiler bunu 400 y─▒ldan daha uzun bir s├╝reden beri yap─▒yorlar. 1990’l─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda online ├ža─č─▒n ┼čafa─č─▒nda da bunu yapt─▒lar. Ayr─▒ca Prodigy, CompuServe, Delphi ve AOL gibi ├žok say─▒da online servis ┼čirketi vard─▒. Bunlar kullan─▒c─▒lar─▒ dakikalarca online olarak tutmak i├žin bor├žland─▒rmaya al─▒┼č─▒kt─▒ ve kullan─▒c─▒lar─▒ uzun s├╝re online tutmak i├žin onlar─▒n ilgilerini siteye ├žektiler.

Dergimizi do─črudan online hale getirmenin yollar─▒ hakk─▒nda Wired’─▒n edit├Âr├╝ Louis Rossetto ile yapt─▒─č─▒m─▒z konu┼čmay─▒ hat─▒rlad─▒m. En iyi stratejiye karar verdik. Stratejimiz HTML (Web sayfas─▒ olu┼čturmak i├žin kullan─▒lan i┼čaretleme dili) kullanmak ve World Wide Web’e tan─▒mlanan protokolleri transfer etmekti. Wired ve Time, 1994 y─▒l─▒nda ayn─▒ hafta at─▒l─▒m yapt─▒ ve bir y─▒l i├žinde bir├žok yay─▒n da bunu yaparak internette de yer ald─▒. Biz y├╝kselen gelir ak─▒┼č─▒ sa─člayan banner reklamlar gibi ┼čeyleri icat ettik. Ancak sonu├žta i├žerik i├žin para almay─▒ b─▒rakt─▒k.

Hik├óyenin ironilerinden biri HTML Ted Nelson taraf─▒ndan 1960’l─▒ ba┼č─▒nda icat edildi. Onun vizyonunda, bir sayfadaki t├╝m linkler, i├žeri─če ula┼č─▒lmas─▒ i├žin k├╝├ž├╝k art─▒┼člar─▒ ve otomatik ├Âdemeleri kolayla┼čt─▒racakt─▒. 1990’lar─▒n zahmetsiz internet reklam dolarlar─▒ t├╝m i├žeriklerini ifade etmek isteyen gazete ve dergileri ba┼čtan ├ž─▒kard─▒. Fakat reklam dolarlar─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ ├žok fazla i├žerik olu┼čturmayan gruplar─▒ bitirdi.

├ťcretsiz gazetecilikten faydalanan di─čer grup ise internet servis sa─člay─▒c─▒lar─▒d─▒r. Bunlar ├╝cretsiz i├žeri─če ula┼čmalar─▒ i├žin m├╝┼čterilerinden ayda 20-30 dolar al─▒yorlar. Telefon ┼čirketlerinin, ├žocuklar─▒ mesaj g├Ânderdiklerinde 20 dolar ├Âdemeye al─▒┼čt─▒rd─▒klar─▒ bir d├╝nyaya sahibiz. Fakat insanlar─▒n bir dergi, gazete ya da ajans haberi i├žin 10 dolar ├Âdemeleri teknolojik ve psikolojik olarak imkans─▒z g├Âr├╝n├╝yor.

┼×u anda, birka├ž gazete ve ├Âzellikle Wall Street Journal online gazeteleri i├žin ayl─▒k ├╝cret talep etmeye ba┼člad─▒lar. Rupert Murdoch Journal’i ald─▒─č─▒nda ├╝creti d├╝┼č├╝rme konusunda uzun uzun d├╝┼č├╝nd├╝. Fakat Murdoch her ┼čeyden ├Ânce ak─▒ll─▒ ve usta bir i┼čadam─▒. Ekonomik duruma bakt─▒ ve gelirden vazge├žmenin delilik oldu─čuna karar verdi. Onun bu davran─▒┼č─▒ ger├žekten ak─▒ll─▒ca. Journal’in web sitesi i├žin ├╝cretli abonelik ├žok kasvetli olan 2008 y─▒l─▒nda y├╝zde 7’den daha yukar─▒dayd─▒.

Fakat ben aboneliklerin her ┼čeyi ├ž├Âzece─čine inanm─▒yorum. Bir g├╝n├╝n gazetesini okumak isteyen ya da bir link arac─▒l─▒─č─▒yla ilgin├ž bir makaleyi okumas─▒ i├žin ba┼čtan ├ž─▒kar─▒lan ki┼či nadiren para ├Âder ve bug├╝n├╝n ├Âdeme sistemleri alt─▒nda abonelik i├žin s├Âzle┼čme imzalamada zorluk ├ž─▒kar─▒r. Dijital bozuk para ya da ABD’de E-ZPass ad─▒yla kullan─▒lan OGS cihazlar─▒ gibi dijital c├╝zdana ihtiyac─▒m─▒z var. Olduk├ža basit bir ara y├╝zle kullan─▒c─▒ tek bir t─▒klamayla sistemin mucidinin se├žti─či ├Âdeme ┼čekliyle ya da peni, cent gibi ├žok az bir parayla gazeteyi, dergiyi, makaleyi, blogu ya da videolar─▒ sat─▒n alacak.

Herkesin kabul etti─či gibi internet ba┼čar─▒s─▒z mikro ├Âdeme ┼čirketleriyle karma┼č─▒k hale geldi. Flooz, Beenz, CyberCash, Bitpass, Peppercoin ve Digicash gibi e-paralar─▒ hat─▒rlarsan─▒z bir ihtimal bu da olabilir. ├ç├╝nk├╝ bunlara yat─▒rd─▒─č─▒n─▒z paray─▒ kaybetmi┼čtiniz. K├Ât├╝ teknoloji ve i┼člem bedeli nedeniyle konseptin nas─▒l ├žal─▒┼čamayaca─č─▒ hakk─▒nda bir├žok bro┼č├╝r ve blog yaz─▒lm─▒┼čt─▒.

Bug├╝n hangi internet ├Âdeme se├ženekleri var? PayPal en bilinen sistem. Fakat bir dolardan d├╝┼č├╝k bir ┼čey al─▒rken bunun i┼člem ├╝cretleri ├žok y├╝ksek. Facebook’u devaml─▒ ziyaret edenler Spare Change (t├╝mle┼čik ├Âdeme uygulamas─▒) gibi sistemi kullan─▒yorlar. Bu sistemde, kart─▒n─▒zda ne kadar para varsa, o kadar─▒n─▒ harcayabilecek, her t├╝rl├╝ ├Âdemeyi yapabileceksiniz. Bittik├že de ona para y├╝kleyebilecek ve yine istenilen her t├╝rl├╝ ├Âdemeyi yapars─▒n─▒z. Buna benzer hizmetler BeeTokens ve Tipjoy. Twitter kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n ise Twitpay sistemi var. Bu da mikro mesajla┼čma uygulamas─▒ i├žin yap─▒lan mikro ├Âdeme hizmeti.

Mikro ├Âdeme sistemi alt─▒nda, bir gazete bir makale ya da t├╝m g├╝n├╝n bask─▒s─▒ i├žin 5 cent, bir ayl─▒k web eri┼čimi i├žin ise 2 dolar talep edebilir. Baz─▒ internet s├Ârf├ž├╝leri bundan ka├ž─▒nacak, ancak e─čer yeterince ucuz ve kolay olmazsa bir├žo─čunun bunlar─▒ t─▒klayaca─č─▒ndan ┼č├╝pheliyim.

Sistem medyan─▒n t├╝m ┼čekillerinde kullan─▒labilecek: dergiler ve bloglar, oyunlar ve uygulamalar, televizyon haberleri ve amat├Âr videolar, porno resimler ve siyasal monografiler, amat├Âr gazetecilerin raporlar─▒, harika yemekler i├žin tarifler ve ┼čark─▒lar.

Bu geleneksel medya pazar─▒na sadece hayat ├žizgisi sunmayacak, ayn─▒ zamanda acemi gazeteci ve blogcular─▒ da destekleyecek. Bunlar bizim bilgi ve d├╝┼č├╝nce krall─▒─č─▒m─▒z─▒ da zenginle┼čtirecekler, ancak bir├žo─ču fazla para kazanamayacak. Sonu├ž olarak, bunu egolar─▒ i├žin yapmaya y├Ânelecekler ya da vatanda┼čl─▒k y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ alt─▒nda yapacaklar.

├çocukken Louisiana g├Âl├╝ne bal─▒k tutmaya gitti─čimde arkada┼č─▒m Thomas bazen benzin istasyonlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndaki makinelerden buz ├žalard─▒. Onun buzun ├╝cretsiz oldu─ču teorisi vard─▒. E─čer ├╝cretsizse buzu kimin yapt─▒─č─▒ ├╝zerine d├╝┼č├╝nmedik, maalesef biz bu a┼čamayla b├╝y├╝d├╝k. Ayn─▒ ┼čekilde, t├╝m i├žeri─čin ├╝cretsiz oldu─čuna inananlar Ba─čdat’ta kimin b├╝rolar a├žaca─č─▒n─▒ ya da b├Âyle bir sistem alt─▒nda Rwanda’dan haber g├Ândermek i├žin kimin u├žtu─čunu d├╝┼č├╝nmeleri gerekir.

Gazetecili─či ├žok seviyorum. Gazetecili─čin t├╝keticileriyle ├žok de─čerli oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░├žerik i├žin para isteme g├╝c├╝ gazetecilikte disipline edilmeli. Onlar insanlar─▒n itibar ettikleri bir ┼čeyler ├╝retmek zorundalar. Bu zorunlulu─čun ger├žekte serbest b─▒rak─▒laca─č─▒ndan ┼č├╝pheliyim. Okuyucular taraf─▒ndan de─čerli olma ihtiyac─▒ gazetecili─čin ne hakk─▒nda olaca─č─▒yla ilgili kapsaml─▒ ger├že─či bir kez daha d├╝zeltmelerini sa─člayacak. (TIME’dan ├ževiren Vasfiye ├ľzcanbaz)