Kategoriler
Teknoloji

Bu icatlar tesad├╝fen ke┼čfedildi!

Bug├╝ne kadar bir├žok icad─▒n ke┼čfedilmesi kimi zaman ├žok uzun y─▒llar al─▒rken, kimileri de tesad├╝fen ya da bir kaza sonucu ortaya ├ž─▒kt─▒. Baz─▒ bilim adamlar─▒, ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ maddeyi yanl─▒┼čl─▒kla eve g├Ât├╝r├╝p yeme─čine bula┼čt─▒rmas─▒ sonucu ya da ormandaki bir otun yap─▒┼čkan ├Âzelli─činden yararlan─▒p yeni bir madde icat etmi┼člerdir.

HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, i┼čte ilginizi ├žekebilecek tesad├╝fen bulunmu┼č icatlar:

Penisilin

─░sko├ž bakteriyolog Alexander Fleming, laboratuar─▒ndaki kaza sonucu penisilini ke┼čfetti. Mucidin laboratuar─▒ hep da─č─▒n─▒k oluyordu. 1928 y─▒l─▒nda 2 haftal─▒k yolculuktan d├Ând├╝kten sonra, Fleming da─č─▒lm─▒┼č ├že┼čitli deneyleri d├╝zenlerken ilgin├ž bir mantar kolonisi ke┼čfetti. Mantarlar ÔÇťStaphylococcus aureusÔÇŁ bakterisi taraf─▒ndan sar─▒lm─▒┼č kaplarda yeti┼čmi┼člerdi. Fakat bu mantarlar, zararl─▒ olmaya potansiyeli olan bakterileri y─▒k─▒yordu. Ba┼čka bir ifadeyle, mantarlar zararl─▒ h├╝creleri yok ediyordu. Bunun ├Ânemini hemen kavrayan Fleming bir y─▒l sonra (1929ÔÇÖda) Penisilin ad─▒n─▒ verdi─či ke┼čfini duyurdu. Ancak FlemingÔÇÖin bu ke┼čfi tedavi i├žin kullan─▒lmad─▒. Yakla┼č─▒k 13 y─▒l sonra Howard Florey, Norman Heatley ve Andrew Moyer penisilininin geli┼čtirilip etkili bir hale getirilmesini sa─člad─▒lar.

Anestezi

Anestezinin ger├žek ka┼čifi itiraz etmesine ra─čmen, anestezinin geli┼čimine ve kullan─▒m─▒na katk─▒da bulunanlar ise mucidin benzer tesad├╝fi g├Âzlemden esinlendiklerini belirtiyorlar. Crawford Long, William Morton, Charles Jackson and Horace Wells gibi baz─▒ bilim adamlar─▒ baz─▒ vakalarda eter ve azot oksitin(g├╝lme gaz─▒) insanlarda a─čr─▒y─▒ ├Ânledi─čini fark ettiler.

1800ÔÇÖl├╝ y─▒llarda, bu bile┼čenlerin hem e─členme hem de┬á┬áoyalanmak i├žin solunmas─▒ ├žok modayd─▒. Anestezinin ka┼čifleri, g├╝lme partileri veya eter e─člencesi olarak isimlendirilen bu e─člencelere kat─▒l─▒p bu bile┼čenlerin insanlar─▒n ac─▒y─▒ alg─▒lamalar─▒n─▒ nas─▒l etkiledi─či konusunda ├žok ┼čey ├Â─črendiler.

Bu bile┼čenlerin tesad├╝fi ke┼čfi ac─▒y─▒ ├Ânlemek i├žin t─▒p alan─▒nda da kullan─▒lmaya ba┼člad─▒. 1844 y─▒l─▒nda Horace Wells bir sergiye kat─▒ld─▒ ve bir kat─▒l─▒mc─▒n─▒n g├╝lme gaz─▒n─▒n etkisinde baca─č─▒n─▒ yaralamas─▒na ┼čahit oldu. Baca─č─▒ kanayan adam WellsÔÇÖe hi├ž ac─▒ hissetmedi─čini s├Âyledi. Bu tesad├╝fi ke┼čiften sonra Wells di┼čini ├žekerken bu bile┼čeni anestezik olarak kulland─▒.

C─▒rt c─▒rt

P─▒trak (dulavratotu) bitkisini duydunuz mu? Elektrik m├╝hendisi olan George de Mestral, ─░svi├žre da─člar─▒nda k├Âpe─čiyle gezerken dulavratotunun k├Âpe─čin t├╝ylerine ve elbiselerine yap─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r. Mikroskopla bu i┼č nas─▒l oluyor diye inceleme yapar ve bitkinin ├╝zerinde say─▒s─▒z kanca g├Âr├╝r. 1955 y─▒l─▒nda, De Mestral kazara buldu─čunu icad─▒n─▒ m├╝kemmelle┼čtirmek i├žin naylon ├╝zerinde deneme yapmaya karar verir ve g├╝n├╝m├╝zde kulland─▒─č─▒m─▒z c─▒rt c─▒rt─▒ icat eder.

Kalp pili

M├╝hendis Wilson Greatbatch, 1958 y─▒l─▒nda Cornell ├ťniversitesiÔÇÖnde kalp seslerini kaydeden bir cihaz ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒yordu. Yapt─▒─č─▒ cihazdan yanl─▒┼č par├žay─▒ ├ž─▒karan Wilson gerekli enerjiyi cihaza verdi─činde, icad─▒ normal bir kalpten daha do─čru ve hatas─▒z ├žal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Yeni cihaz─▒n─▒ 1960 y─▒l─▒nda bir insan─▒n kalbine yerle┼čtirmeden ├Ânce hayvanlar ├╝zerinde denedi ve ince ayarlar─▒n─▒ yapt─▒.

Mikrodalga f─▒r─▒n

─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda bilim adam─▒ olan Percy Spencer, Raytheon ┼×irketiÔÇÖnde bir laboratuar─▒ ziyaret etti. Bir cihaz─▒n ├Ân├╝nde dururken ilgin├ž bir ┼čey fark etti. SpencerÔÇÖ─▒n cihaz─▒n yan─▒ndaki cebinde bulunan ┼čeker yumu┼čam─▒┼čt─▒, di─čer cebindeki ise yumu┼čamam─▒┼čt─▒. Bunu fark eden Spencer daha sonra m─▒s─▒r taneleri denedi ve onlar─▒n patlad─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝. B├Âylece 1945 y─▒l─▒nda mikrodalga f─▒r─▒n─▒ ke┼čfetmi┼č oldu.

Sakarin

─░lk yapay tatland─▒r─▒c─▒lardan biri olan sakarinin nas─▒l ke┼čfedildi─čini biliyor musunuz? John Hopkins ├╝niversitesiÔÇÖnde bulunan Ira Remsen Laboratuar─▒ÔÇÖnda ├žal─▒┼čan Constantine Fahlberg baz─▒ kimyasallar─▒ sentezlerken 1879 y─▒l─▒nda tesad├╝fen buldu. Bilim adam─▒, fark─▒nda olmadan ellerinde kalan maddeyi evine getirdi. Evde yemek yerken, ekme─čine ┼čeker eklememesine ra─čmen ekme─čin tad─▒n─▒n biraz tatl─▒ oldu─ču fark etti. Noktalar─▒ bir araya getiren Fahlberg, tatl─▒l─▒─č─▒n laboratuar─▒nda ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ maddeden geldi─čini anlad─▒. Bu ilgin├ž, ┼čekerli madde ├╝zerinde daha fazla test yapt─▒ktan sonra, Fahlberg kendi ba┼č─▒na sakarinin patentini ald─▒.

Dinamit

─░sve├žli kimyager ve m├╝hendis olan Alfred Nobel patlay─▒c─▒larla u─čra┼čman─▒n i┼či olmayanlara g├Âre olmad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendi. Nitrogliserini dengeleme ├žabalar─▒nda, Nobel ve laboratuvar ├žal─▒┼čanlar─▒ birka├ž kaza ge├žirdi. StockholmÔÇÖdeki bir patlamada NobelÔÇÖin k├╝├ž├╝k karde┼či ve birka├ž ki┼či daha 1864 y─▒l─▒nda ├Âld├╝. Bu kaza onu patlay─▒c─▒ maddeleri daha g├╝venilir bir ┼čekilde saklamak i├žin bir ├ž├Âz├╝m bulmaya sevketti. Nitrogliserinin karars─▒z oldu─čunu bilen Nobel, s├╝rekli olarak patlay─▒c─▒lar─▒ patlatmak ve depolamak i├žin ├že┼čitli y├Ântemleri test etti. Nitrogliserini ta┼č─▒rken kutulardan biri kazayla k─▒r─▒ld─▒, s─▒z─▒nt─▒ oldu. Kizelgur isimli topra─č─▒n s─▒v─▒y─▒ m├╝kemmel bir ┼čekilde absorbe etti─čini fark etti. Kizelgur toz haline getirilip nitrogliserinle kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒nca kazara patlamas─▒ ├Ânleniyordu. 1867 y─▒l─▒nda dinamitin patentini ald─▒.

M─▒s─▒r gevre─či

Dini bir grubun ├╝yeleri vejetaryen beslenme i├žin bu─čday, yulaf, pirin├ž ve m─▒s─▒r gibi pek ├žok tah─▒lla denemeler yapm─▒┼člar ve m─▒s─▒r, ┼čeker ve vitaminlerin kombinasyonu ile m─▒s─▒r gevre─činin ilk temellerini atm─▒┼člard─▒. 1894 y─▒l─▒nda Dr. John Harvey Kellogg, bu kar─▒┼č─▒m─▒ Michigan’daki bir sanatoryumda, s─▒k─▒ bir vejetaryen rejim uygulad─▒klar─▒ hastalara da verdiler. Bu m─▒s─▒r kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n m─▒s─▒r gevre─či haline gelmesi ise Dr. Kellogg ve a─čabeyi Will Keith Kellogg’un sanatoryumda bir presleme i┼člemi s─▒ras─▒nda, pi┼čirdikleri m─▒s─▒r─▒n yanl─▒┼čl─▒kla preslenmesi sonucu oldu. Bu yeni ┼čeklin tutaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen Kellogg karde┼čler k├╝├ž├╝k bir b├╝t├že ile ├╝retime ge├žmeye, m─▒s─▒r hamurunu silindirlerden ge├žirip kurutarak gevrek haline getirmeye karar vermi┼čler.

14 Nisan 1894 tarihinde ilk ├╝retimi ger├žekle┼čtirip hastalar─▒na vermeye ba┼člam─▒┼člar ve 31 May─▒sta “Granose” ismi ile ├╝r├╝n├╝n patentini alm─▒┼člar. ┼×eker ve s├╝t ile kar─▒┼čt─▒r─▒lan bu gevrek hastalar aras─▒nda ├žok pop├╝ler olmu┼č. Bunun ├╝zerine Kellogg karde┼čler di─čer tah─▒llarla da ayn─▒ sistemi denemeye ba┼člam─▒┼člar. 1906 y─▒l─▒nda Kellogg firmas─▒n─▒ kurarak ├╝r├╝n├╝ pazarlamaya ba┼člad─▒lar. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Ya┼čam

Di┼č macunu, g├Âz makyaj─▒ ve daha bir├žok ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ Eski M─▒s─▒r icad─▒

Binlerce y─▒l ├Ânce eski M─▒s─▒rl─▒lar d├╝nyada bilinen en geli┼čmi┼č medeniyet olarak g├Âr├╝l├╝yordu. Hayatlar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmak ve sa─čl─▒klar─▒n─▒ korumak amac─▒yla di┼č macunu, takvim ve saban gibi bir├žok yenili─če ├Ânc├╝l├╝k ettiler.

G├╝zelliklerine de ├Ânem veren eski M─▒s─▒rl─▒lar, e─čitime, k├╝lt├╝rel ya┼čama ve sa─čl─▒─ča dair bir├žok alanda yeni bulu┼člar ger├žekle┼čtirdi. HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, M─▒s─▒rl─▒ kad─▒nlar s├╝sl├╝ m├╝cevherler ve peruklar kullan─▒rken, erkekler ise spor olarak boks, eskrim ve g├╝re┼č yap─▒yorlard─▒. ├çocuklar ise masa oyunlar─▒, bebekler ve di─čer oyuncaklarla oynuyorlard─▒. Ayn─▒ zamanda bu toplum modadan tar─▒ma kadar bir├žok alanda yeni ke┼čifler yapm─▒┼čt─▒r.

─░┼čte ilgin├ž 10 M─▒s─▒r icad─▒:

G├Âz makyaj─▒

─░nsanl─▒k tarihindeki ├Ânemli bir bulu┼č olan tekerlek ve ate┼čle ayn─▒ kategoride s─▒n─▒fland─▒r─▒lmasa da ke┼čfedildi─či M.├ľ. 4000 y─▒l─▒ndan beri g├Âz makyaj─▒n─▒n asla modas─▒ ge├žmedi.

Yaz─▒l─▒ dil

Hikaye anlatmak i├žin ├žizim kullan─▒m─▒ yeni de─čildir. Fransa ve ─░spanyaÔÇÖda ma─čara resimleri bulundu. Fakat ├žizgiler ve boyamalar binlerce y─▒ll─▒k ilk yaz─▒l─▒ dili i├žermiyor. ─░lk yazma sistemleri M─▒s─▒r ve MezopotamyaÔÇÖda g├Âr├╝ld├╝. M─▒s─▒r yaz─▒ sistemi piktogramlarla ba┼člad─▒. Bunlar bir nesneyi resimle anlatmaya dayanan sembollerdi, fakat bunun s─▒n─▒rlar─▒ vard─▒. Zamanla M─▒s─▒rl─▒lar yazma sistemine alfabetik karakterler eklediler. Bug├╝n herkes hiyeroglifleri M─▒s─▒rl─▒lar─▒n olu┼čturdu─čunu bilir.

Papir├╝s

├çinlilerÔÇÖin M.├ľ. 140 y─▒l─▒nda ka─č─▒d─▒n ke┼čfiyle d├╝nyay─▒ de─či┼čtirdi─či d├╝┼č├╝n├╝lse de M─▒s─▒rl─▒lar binlerce y─▒l ├Ânce papir├╝s bitkisinden ├Ânemli bir madde geli┼čtirdiler. Bu sa─člam ve saza benzeyen bitki Nil kenar─▒ndaki batakl─▒k alanlarda yeti┼čiyordu.

Takvim

├ço─čumuz takvim olmazsa hastane randevular─▒n─▒ ya da ├Ânemli g├Âr├╝┼čmeleri hat─▒rlamakta zorlan─▒rd─▒k. Fakat eski M─▒s─▒rÔÇÖda takvim k─▒tl─▒kla ziyafet aras─▒ndaki fark anlam─▒na geliyordu. Takvim olmadan eski M─▒s─▒rl─▒lar NilÔÇÖin ne zaman ta┼č─▒p sele yol a├žaca─č─▒n─▒ bilemezdi. Bu bilgi olmadan ise t├╝m tar─▒m sistemleri riske girerdi.

Saban

M─▒s─▒rl─▒lar ve S├╝merler M.├ľ 4000 y─▒llar─▒nda saban─▒ kullanan ilk toplumlar olarak biliniyor. Duvar boyalar─▒nda d├Ârt adam─▒n tarlada birlikte sabanla ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝yor.

Naneli ┼čeker

Sar─▒msak ya da so─čan yedikten sonra a─č─▒z kokusu b├╝y├╝k bir sorundur. Bundan kurtulmak i├žin ya naneli sak─▒z ├ži─čneriz ya da naneli ┼čeker atar─▒z a─čz─▒m─▒za. Peki naneli ┼čekeri kimin buldu─čunu biliyor musunuz? G├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi eski M─▒s─▒rÔÇÖda da a─č─▒z kokusu k├Ât├╝ di┼č bak─▒m─▒n─▒n belirtisi olarak g├Âr├╝l├╝yordu. Fakat bizim gibi onlar di┼č ├ž├╝r├╝─č├╝ne yol a├žan ┼čekerli i├žecekler ve yiyecekler t├╝ketmiyordu. Ekmek yapmak i├žin un ├Â─č├╝tmede kullan─▒lan ta┼člar ├žok fazla kum ├ž─▒kmas─▒na yol a├ž─▒yordu ve bu da ekmeklerine giriyordu. Bunlar da di┼čleri enfeksiyona a├ž─▒k hale getiriyordu. M─▒s─▒rl─▒lar─▒n t─▒p sorunlar─▒ i├žin bir├žok uzman─▒ vard─▒. Fakat di┼člerini ve di┼četlerinin bozulmas─▒n─▒ durdurmak i├žin di┼čhekimleri veya cerrahlar─▒ yoktu. T├╝ts├╝, sar─▒ sak─▒z (m├╝r) ve tar├ž─▒n─▒n balla kaynat─▒l─▒p hap ┼čekli verilerek olu┼čturulmu┼č naneyi ke┼čfettiler.

Bowling

─░ngiliz antropolog Flinders Petrie, arkeolog ekibiyle birlikte, 1930 y─▒l─▒nda M─▒s─▒rÔÇÖda yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalarda bowlinge benzer bir oyunun oynand─▒─č─▒na dair kan─▒tlar bulmu┼čtur. Burada yakla┼č─▒k 4 metre uzunlu─čunda, 20 santimetre geni┼čli─činde ve 10 santimetre derinli─činde bir kanal ile ├že┼čitli b├╝y├╝kl├╝klerde toplar bulundu.

Sa├ž ve sakal tra┼č─▒

Belki M─▒s─▒rl─▒lar sa├žlar konusunda titizlenen ilk eski insanlard─▒r. Sa├ž─▒n temiz olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝p sa├žlar─▒n─▒ k─▒sa keserlerdi ya da her g├╝n tra┼č olurlard─▒. Rahipler de ├╝├ž g├╝nde bir t├╝m v├╝cutlar─▒n─▒ tra┼č ederdi. M─▒s─▒rl─▒lar ilk tra┼č aletlerini ke┼čfettiler. Ayn─▒ zamanda berberlik mesle─čini de bulmu┼č oldular.

Kap─▒ kilidi

─░lk kap─▒ kilidi M.├ľ 4000 y─▒l─▒nda eski M─▒s─▒rl─▒lar taraf─▒ndan bulunmu┼čtur. Bu temel olarak ├živili mandal kilidiydi. Kap─▒ anahtar─▒n girmesiyle y├Ânlendirilebilen ├živilerle ba─člant─▒l─▒yd─▒. Anahtar yerine yerle┼čince ├živiler kay─▒yordu ve kap─▒ a├ž─▒l─▒yordu. M─▒s─▒r kilitleri Romal─▒lar taraf─▒ndan yap─▒lan teknolojiden daha g├╝venilirdi.

Di┼č macunu

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi ekmekleri kumluydu ve bu durum di┼člerin zarar g├Ârmesine yol a├ž─▒yordu. Di┼čhekimleri olmamas─▒na ra─čmen di┼člerini temiz tutmak i├žin ├žaba harc─▒yorlard─▒. Arkeologlar mumyalar─▒n yan─▒nda k├╝rdanlar buldular. Bunun yan─▒ s─▒ra M─▒s─▒rl─▒lar di┼č macunu formunda bir bulu┼č geli┼čtirdiler. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Teknoloji

─░cat edildiler, hayat─▒m─▒z─▒n vazge├žilmezi oldular

Hayat─▒n─▒zda olmazsa ya┼čam─▒n─▒z─▒ s├╝rd├╝rmenizin zorla┼čaca─č─▒, en ├žok ihtiyac─▒n─▒z olan icatlar─▒n ne oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝n├╝z m├╝ hi├ž? Soruyu cevaplamadan, evde ya da i┼čyerinde ge├žirdi─činiz bir g├╝n├╝ hayal edin.

Saatinizin alarm─▒ bu sabah sizi uyand─▒rd─▒ m─▒? Du┼č ald─▒n─▒z m─▒ ya da di┼člerinizi f─▒r├žalad─▒n─▒z m─▒? Buzdolab─▒ndan bir┼čeyler i├žtiniz mi? Soban─▒z ya da kliman─▒z rahat etmeniz i├žin odan─▒z─▒ ─▒s─▒tt─▒ ya da serinletti mi? ├çama┼č─▒r makinenizin y─▒kad─▒─č─▒ mis gibi kokan elbisenizi giydiniz mi?

Modern ya┼čam─▒n h─▒zl─▒ ko┼ču┼čturmas─▒na ra─čmen, bu aletler bilim insanlar─▒n─▒n ├žabalar─▒ sonucu icat edildi. T├╝m bu cihazlar─▒n arkas─▒nda yatan bir hikaye bulunuyor.

─░┼čte hayat─▒m─▒z─▒n vazge├žilmezi olan 10 icat:

SAAT

─░ster dijital, ister analog saati tercih edin, s─▒n─▒f─▒n─▒z─▒n duvar─▒nda, ofisinizde masada, bankada, hastanede ya da i┼če, okula giderken duvarda mutlaka bir saatle kar┼č─▒la┼č─▒rs─▒n─▒z. E─čer bunlar yetmezse, araban─▒zda, DVD oynat─▒c─▒larda, uydu cihazlar─▒nda, televizyonlarda, mikrodalga f─▒r─▒nda, kahve makinesinde ve f─▒r─▒nlarda da saat g├Ârebilirsiniz. Zaman her yerde kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒k─▒yor. ─░lk saat topra─ča k─▒smen g├Âm├╝l├╝ bir ├žubuk par├žas─▒yd─▒. G├╝ne┼č g├Âky├╝z├╝nde d├Ân├╝┼č├╝n├╝ tamamlarken ├žubu─čun g├Âlgesinin mesafesi ├Âl├ž├╝lebilir art─▒┼člar ┼čeklinde hareket ediyordu. Bu zaman─▒ s├Âylemenin ak─▒ll─▒ bir yoluydu. G├╝ne┼č b├╝y├╝k bir g├Âstergeydi, ancak sistem gece ya da hava bulutlu oldu─čunda ├žal─▒┼čm─▒yordu. Di─čer problem ise g├╝n├╝n uzunlu─ču y─▒l boyunca de─či┼čiyordu, zaman─▒ belirlemek zor oluyordu. ─░kinci y├╝zy─▒lda, Yunanl─▒ bir g├Âkbilimci, e─čik nesneleri d├╝nyan─▒n eksenine paralel yerle┼čtirmenin mevsime bakmaks─▒z─▒n tutarl─▒ art─▒┼č ├Âl├ž├╝mleri sa─člad─▒─č─▒n─▒ anlad─▒. Bu zaman ├Âl├ž├╝mlerini standartla┼čt─▒r─▒yordu. G├╝ne┼č olmad─▒─č─▒nda ise genellikle mumlar kullan─▒ld─▒. 14. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda mekanik saat sahneye ├ž─▒kt─▒. Hi├ž kimse bu saati kimin icat etti─čini bilmiyor. D├╝nya de─či┼čmeye ba┼čl─▒yordu. Daha h─▒zl─▒ bir ko┼ču┼čturma vard─▒ ve insanlar i┼člerini organize etmek i├žin saati kullan─▒yorlard─▒.

TUVALET

Tesisat sisteminin MezopotamyaÔÇÖya geli┼či M.├ľ 2500 y─▒llar─▒nda oldu. Bu Romal─▒larÔÇÖ─▒n uygulad─▒─č─▒ geni┼č tesisat plan─▒yd─▒. Orta ├ça─čÔÇÖa kadar, Avrupal─▒lar ├ž├Âplerini pencereden d─▒┼čar─▒ya at─▒yorlard─▒ ve her evde oturak bulunuyordu. Londra caddelerindeki kuvvetli pis koku korkun├žtu ve etkili bir kolera salg─▒n─▒ndan sonra, kapsaml─▒ bir kanalizasyon sistemi yap─▒lmas─▒ ├Âncelik kazand─▒. Sonra alaturka tuvalet sistemi geldi. ─░lk kez sifonu bulan ise John Harrington idi. Thomas Twyford ise, 1885 y─▒l─▒nda ilk seramik ve sifonlu tuvaleti icat eden ki┼či oldu.

BUZDOLABI

Buzdolab─▒n─▒z olmasayd─▒ i├žece─činiz i├žin buzunuz olmayacak ve yiyecekleri taze tutamayacakt─▒n─▒z. Yumurta, s├╝t, peynir, et ve ya─č gibi bir├žok temel yiyecek maddesini az miktarlarda almak zorunda kalacakt─▒n─▒z. Modern buzdolaplar─▒n─▒n babas─▒, Carl von Linde, do─črudan buzdolab─▒n─▒ icat etmedi. Borulardaki gaz─▒n yo─čunla┼čarak s─▒v─▒ hale ge├žmesini sa─člayan bir s├╝re├ž geli┼čtirdi. Bu s├╝recin ilgin├ž bir yan etkisi vard─▒: sistem ─▒s─▒y─▒ emiyordu. Yiyecekleri korumak i├žin geli┼čtirilen ilk buzdolab─▒ 1911 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒. Daha pratik, ba─č─▒ms─▒z olan model ise 1923 y─▒l─▒nda Frigidaire taraf─▒ndan toplu ├╝retimi yap─▒ld─▒.

├çAMA┼×IR MAK─░NES─░

─░nsanlar ├žama┼č─▒rlar─▒n─▒ y─▒kamak i├žin de─či┼čik yollar buldular. Romal─▒larÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ gibi ├žama┼č─▒rlar─▒n─▒ nehirde bir ta┼č─▒n ├╝zerinde d├Âven kad─▒nlar─▒ g├Ârm├╝┼čs├╝n├╝zd├╝r. Birka├ž y├╝z y─▒l sonra, ta┼č─▒n yerini ├žama┼č─▒rlar─▒ f─▒r├žalamak i├žin geli┼čtirilen tahtalar ald─▒. Fakat, s├╝re├ž halen yava┼č ve yorucuydu. ├çalkalama makinesi geli┼čtirildi─činde, her ┼čey de─či┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu pedallar ya da dingiller, kirli ├žama┼č─▒rlarla birlikte su borular─▒n─▒n i├žine as─▒ld─▒. Ve sonra elle ileri geri ├ževrildi. Bu kas g├╝c├╝ gerektiriyordu. Fakat, s├╝re├ž bug├╝n ├žama┼č─▒rlar─▒ temizlemede kulland─▒─č─▒m─▒z sisteme benziyor. 1908 y─▒l─▒nda, Alva J. Fisher modern ├žama┼č─▒r makinesini icat etti. ÔÇťThorÔÇŁ ismi verilen makine, elektrik motoruyla ├žal─▒┼čan ilk ├žama┼č─▒r makinesiydi. Modern ├žama┼č─▒r makineleri ikili tambur sistemini kullan─▒yor. D─▒┼č tambur suyu makinenin i├žinde tutarken, i├ž tambur ├žama┼č─▒rlar─▒ ├žalkalay─▒c─▒n─▒n yak─▒n─▒nda tutuyor. Y─▒kama ba┼člad─▒─č─▒nda, i├ž tambur d├Ân├╝yor, y├╝zlerce delik sayesinde suyu ak─▒t─▒yor. Son turda, ├žama┼č─▒r makinesinin i├ž tamburu yakla┼č─▒k saatte 130 kilometre h─▒zla d├Ân├╝yor.

TELEFON

Bundan 150 y─▒l kadar ├Ânce Alexander Graham Bell, telefonun icad─▒na inanmas─▒na ra─čmen, ─░talyan g├Â├žmen Antonio Meucci bu onuru hak etti. Meucci, icat etti─či ÔÇŁkonu┼čan telgrafÔÇŁa patent almak i├žin gerekli paray─▒ bulamad─▒, kendisiyle ayn─▒ laboratuar─▒ kullanan Graham Bell kendi telefon versiyonu i├žin 1876 y─▒l─▒nda patent ald─▒. G├╝n├╝m├╝zde ise┬ácep telefonlar─▒ sabit hatl─▒ telefonlar─▒n yerini ├žok h─▒zl─▒ almakla kalmad─▒, bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ ├Âzellikleriyle elimizden d├╝┼č├╝remedi─čimiz bir cihaz halini ald─▒.

SES KAYIT C─░HAZI

MP3 ├žalar─▒n─▒z, cebinize girebilecek kadar k├╝├ž├╝k, ta┼č─▒nabilir m├╝zik makinesidir. Bu cihazda binlerce ┼čark─▒ saklayabilir ve istedi─činizde dinleyebilrsiniz. Basit bir klikle se├žimlerinizi de─či┼čtirebilir, ruh halinize g├Âre istedi─činiz ┼čark─▒y─▒ dinlersiniz. ─░lk gramafonda silindir ┼čeklinde ta┼č plaklar kullan─▒l─▒yordu. Gramofonun tarihi 1877ÔÇÖde EdisonÔÇÖun ke┼čfetti─či aletle ba┼člar. Bu aletle bir diyafram, i─čne ve i─čnenin ├╝zerinde gezdi─či kalay yapra─č─▒ kullan─▒ld─▒. Kaydetme ve dinleme i┼čleri i├žin iki ayr─▒ sistem vard─▒. Bu zamana kadar fono─čraf olarak adland─▒r─▒lan alet, 1885ÔÇÖte telefonun ka┼čifi BellÔÇÖin kaydetmede balmumu kullanarak geli┼čtirdi─či makina ile birlikte gramafon ad─▒n─▒ ald─▒. MP3 ├žalar─▒n─▒z ise, hard disk ve m├╝zikleri depolamak i├žin karma┼č─▒k s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č dosyalar kullan─▒yor. Dijital ses kay─▒t cihazlar─▒ ise daha karma┼č─▒k kay─▒t y├Ântemleri kullan─▒yorlar.

TELEV─░ZYON

Televizyon fikri 19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda do─čdu. Ba┼člang─▒c─▒ndan aydaki ilk y├╝r├╝y├╝┼č├╝n televizyonda g├Âsterilmesine kadar 90 y─▒l ge├žti. Televizyondan ├Ânce, insanlar haberleri ve e─člence programlar─▒n─▒ dinlemek i├žin radyo kullan─▒yordu. Bundan ├Ânce ise, gazetelere ve arkada┼člar─▒n, kom┼čular─▒n bilgilerine g├╝veniyorlard─▒. 2. D├╝nya sava┼č─▒n─▒n sonunda ilgin├ž ve ├Ânemli bir geli┼čme olarak televizyon ortaya ├ž─▒kt─▒. D├╝nyada bug├╝n 1,5 milyardan fazla televizyon al─▒c─▒s─▒ var ve bu say─▒ her ge├žen g├╝n art─▒yor. Yeni televizyon teknolojileri birbirleriyle yar─▒┼č─▒yor.

KL─░MA

S─▒cak hava dalgas─▒n─▒n ortas─▒nda, kliman─▒z─▒n olmas─▒ harikad─▒r. Willis Carrier, i├žerdeki havay─▒ serinletme y├Ântemini icat etmeden ├Ânce, s─▒cak havada rahat etmek ├žok zordu. G├╝zel, so─čuk bir i├žecek yard─▒mc─▒ olabilir ve ancak ─▒s─▒ kontroll├╝ bir evin yerini tutamaz. 1902 y─▒l─▒nda, bir bas─▒m fabrikas─▒ndaki i┼člem kontrol├╝n├╝ geli┼čtirmek i├žin tasarlanan icad─▒ sadece s─▒cakl─▒─č─▒ kontrol etmekle kalm─▒yor ayn─▒ zamanda nemide kontrol ediyordu. D├╝┼č├╝k ─▒s─▒ ve nem uygun k├ó─č─▒t ├Âl├ž├╝lerini yakalamay─▒ ve m├╝rekkep hizalamas─▒n─▒ sa─člayacakt─▒.Daha sonra CarrierÔÇÖin teknolojisi, i┼čyerlerindeki verimlili─či artt─▒rmak i├žin kullan─▒ld─▒. 1906 y─▒l─▒nda patent ald─▒ktan sonra ticari cihaz olarak sat─▒ld─▒. Ancak ev tipi klimalar 1928 y─▒l─▒nda piyasaya ├ž─▒kt─▒.

M─░KRODALGA FIRIN

Evlerde kullan─▒lan mikrodalga f─▒r─▒n 1967 y─▒l─▒nda piyasa ├ž─▒kt─▒─č─▒nda, yemekler birka├ž dakika i├žinde haz─▒rlanmaya ba┼čland─▒. Ortalama d├╝zeydeki bir mikrodalga f─▒r─▒n, eti geleneksel f─▒r─▒nlardan 6 kat daha h─▒zl─▒ pi┼čiriyor. Mutfakta ge├žirece─činiz zaman azal─▒yor. Mikrodalgalar, 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda radar ke┼čfi i├žin kullan─▒ld─▒, bu dalgalar─▒n f─▒r─▒nlarda uygulanmas─▒ ┼čans eseri 1940ÔÇÖlar─▒n ortas─▒nda oldu. Percy LeBaron SpencerÔÇÖ─▒n mikrodalgalar─▒n mutfakta kullan─▒m potansiyelini, cebindeki ├žikolatal─▒ f─▒st─▒kl─▒ gofreti erimi┼č halde buldu─čunda ke┼čfetti─či s├Âylenir; mikrodalga yayan ve magnetron ad─▒ verilen bir ayg─▒t─▒n ├Ân├╝nden az ├Ânce ge├žen bilimadam─▒ ├žikolatay─▒ eriten ┼čeyin o olup olmad─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya karar verdi. 1946 y─▒l─▒nda BostonÔÇÖdaki bir restorana mikrodalga f─▒r─▒n─▒n ilk prototipini yerle┼čtirdi. Prototip ba┼čar─▒l─▒ olunca, Raytheon firmas─▒ ilk ticari mikrodalga f─▒r─▒n─▒n─▒ Radarange ad─▒yla 1967 y─▒l─▒nda ├╝retti.

B─░LG─░SAYAR

AvrupaÔÇÖda modern bilgisayarlar─▒n ba┼člang─▒├ž ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yapan matematik├ži, ─░ngiliz bilim adam─▒ Charles Babbage, 1840 y─▒l─▒nda mekanik ÔÇťAnalitik MakineÔÇŁyi tasarlam─▒┼čt─▒. 2. D├╝nya sava┼č─▒nda Amerikan ordusu taraf─▒ndan kullan─▒lan bilgisayar yakla┼č─▒k 16,7 metre uzunlu─čunda, 2,4 metre y├╝ksekli─čindeydi. Bu elektronik bilgisayarlar vakum lambas─▒ teknolojisini kullan─▒yordu ve ├žok b├╝y├╝k pahal─▒yd─▒. Transist├Ârlerin ve entegre devrelerin kullan─▒m─▒yla elektronik bilgisayarlar─▒n daha da k├╝├ž├╝ld├╝. 1977 y─▒l─▒nda, Apple II ki┼čisel bilgisayar piyasaya ├ž─▒kt─▒ ve bunu birka├ž y─▒l sonra IBM PC takip etti. 30 y─▒l i├žinde bilgisayarlar, i┼č d├╝nyas─▒, e─člence ve d├╝nya ile┼čitimi yolunda tamam─▒yla de─či┼čtirildi. (Vasfiye ├ľzcanbaz)