Kategoriler
Ya┼čam

Her g├╝n kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z 10 tehlike

Her g├╝n evde, okulda, yollarda kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒z tehlikelerin fark─▒nda olmayabilirsiniz. Ancak hayat─▒m─▒z kulland─▒─č─▒m─▒z ├╝r├╝nler nedeniyle ciddi tehdit alt─▒nda. Bebe─činizin biberonunda, kulland─▒─č─▒n─▒z g├╝zellik ├╝r├╝nlerinde, oda spreyleri ile temizlik yapt─▒─č─▒n─▒z malzemelerde, oyuncaklar ├╝zerindeki boyalarda kalp, beyin hastal─▒klar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra kansere yol a├žabilecek toksik maddeler bulunuyor.

G├╝nl├╝k hayatta kulland─▒─č─▒m─▒z bir├žok ├╝r├╝nde zehrli kimyasallar bulunuyor. Bu ├╝r├╝nlere kar┼č─▒ dikkatli olmal─▒, kullan─▒mlar─▒n─▒ s─▒n─▒rland─▒rmal─▒ ya da alternatiflerini bulmal─▒s─▒n─▒z. HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, i┼čte hayat─▒n─▒z─▒ tehdit eden zehirli maddeler:

Naftalin

Naftalin toplar─▒ ev e┼čyalar─▒n─▒n ho┼č olmayan kokusunu yok eder. G├╝veler giysilerinizi ve di─čer tekstil ├╝r├╝nlerinizi ├ži─čnemeye ba┼člad─▒─č─▒ndan bu yana insanlar g├╝veleri ├Âld├╝rmek i├žin k├Ât├╝ kokulu uzakla┼čt─▒r─▒c─▒lar─▒ kullanmaya ba┼člad─▒lar. Naftalin kat─▒ halden gaz hale ge├žiyor, bu kokuyu ├žok fazla i├žinize ├žekmek istemezsiniz. Ara┼čt─▒rmalara g├Âre, baz─▒ uzakla┼čt─▒r─▒c─▒ maddelerin i├žindeki paradichlorobenzene gibi aktif i├žeriklerin hayvanlarda kansere yol a├žt─▒─č─▒ belirlendi. Bilim adamlar─▒ bu maddelerin insanlarda kansere yol a├ž─▒p a├žmad─▒─č─▒n─▒ bilmiyorlar. Naftalin de uzun s├╝re solundu─čunda k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝crelerine zarar verebiliyor ya da onlar─▒ yok ediyor. Bu kimyasal ayr─▒ca bulant─▒, kusma ve ishale yol a├žabiliyor.

Naftalin toplar─▒n─▒ kullanmak zorunda kal─▒rsan─▒z hava s─▒zd─▒rmaz bir ┼čeyin i├žine koyun. Ancak y─▒l boyunca naftalinle birlikte bekleyen giysilerinizi giymeden ├Ânce mutlaka y─▒kaman─▒z gerekiyor. ├ç├╝nk├╝ naftalinin buhar─▒ giysileriniz taraf─▒ndan absorbe ediliyor. Daha g├╝venli ve do─čal bir alternatif olarak sedir tala┼č─▒n─▒ kullanabilirsiniz.

Biberonlar ve BPA

Kanada polikarbon plastikten yap─▒lan biberonlar─▒n sat─▒┼č─▒n─▒ yasad─▒┼č─▒ hale getirmek i├žin ilk ad─▒m─▒ att─▒. ├ç├╝nk├╝ plastikler bisfenol (BPA) isimli bir kimyasaldan yap─▒l─▒yor. Biberonlar ─▒s─▒t─▒ld─▒─č─▒nda bu madde a├ž─▒─ča ├ž─▒k─▒yor. Bu madde insanlar─▒n hormonlar─▒n─▒ etkiyor. BPA do─čmam─▒┼č bebek ├╝zerinde ve k├╝├ž├╝k bebeklerde geli┼čimsel ve n├Ârolojik problemlere yol a├ž─▒yor.

Kozmetik fitalat

Bu madde bir├žok g├╝zellik ├╝r├╝n├╝nde kullan─▒l─▒yor. Ayr─▒ca sa├ž spreylerinde, ┼čampuanlarda, deodorantlarda, g├╝zel kokularda ve hatta plastik ├Ârde─činizde bile bulunur. Plasti─če esneklik veren ve kokular─▒ kal─▒c─▒ k─▒lan fitalat maddesi, hayvanlarda ├╝reme ve geli┼čim problemlerine yol a├žt─▒─č─▒ndan dolay─▒ Kaliforniya ve Washington gibi eyaletlerde ├žocuk oyuncaklar─▒nda fitalat kullan─▒m─▒ yasakland─▒. Ayr─▒ca Amerika’da ├╝reticiler bebek emziklerinde, di┼č ka┼č─▒ma halkalar─▒nda ve bebek ├ž─▒ng─▒raklar─▒nda fitalat kullan─▒lm─▒yor. Ancak ├╝lkemizde bu madde bir├žok plastik e┼čyan─▒n yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaya devam ediyor.

Yanmay─▒ geciktiren madde

Genellikle yataklarda, televizyon ve bilgisayar kasalar─▒nda, i├ž d├Â┼čemelerde ve devre kartlar─▒nda kullan─▒lan yanmay─▒ geciktiren maddeler evlerde beklenmeyen yang─▒nlar─▒ ├Ânleyerek bir├žok ki┼činin hayat─▒n─▒ kurtar─▒yor. Buna ra─čmen, bilim bu kimyasallar─▒n bir├žok yan etkisi bulundu─čunu tespit etti. Farelerde ├Â─črenme ve haf─▒za problemleri, tiroid fonksiyonlar─▒nda azalma gibi sorunlar g├Âr├╝ld├╝. Di─čer hayvan ara┼čt─▒rmalar─▒ da bu maddenin insanlar ├╝zerinde kanserojen etkileri oldu─čunu g├Âsterdi. Bu kimyasallar su yoluyla da yay─▒labiliyor. Ayr─▒ca bu madde anne s├╝t├╝ne ge├žip bebekleri de olumsuz etkiliyor.

Kur┼čun i├žeren boyalar

1991 y─▒l─▒nda Amerikan h├╝k├╝meti kur┼čunun ├žocuklar─▒ etkileyen en b├╝y├╝k ├ževresel tehdit oldu─čunu duyurdu. Kur┼čuna maruz kalmak yeti┼čkinler ve ├žocuklar ├╝zerinde olumsuz etkiye sahip. ├çok az─▒ bile merkez sinir sisteminde, beyinde, kan h├╝creleri ile b├Âbreklerde sorunlara yol a├žabiliyor. Ayr─▒ca potansiyel geli┼čim bozuklu─čuna yol a├žmas─▒ nedeniyle do─čmam─▒┼č bebekleri, bebekleri ve ├žocuklar─▒ tehdit ediyor. Eski evler kur┼čun i├žeren boyalarla boyan─▒yordu. Ancak evinizin duvarlar─▒nda bu boyalar varsa, bunlar─▒ kendiniz ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čmay─▒n. Profesyonel yard─▒m al─▒n. 2007 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda ├çinÔÇÖden gelen oyuncaklar bu boyadan i├žerdi─či i├žin geri ├ža─čr─▒lm─▒┼čt─▒. ├çocuklar─▒n bu oyuncaklar─▒ a─č─▒zlar─▒na g├Ât├╝rmesiyle beyin hasar─▒ olu┼čabilece─činden endi┼če ediliyor. AmerikaÔÇÖdaki ticari boyalar ve boyal─▒ ├╝r├╝nler kur┼čun i├žermiyor.

Oda spreyleri ve temizleme sol├╝syonlar─▒

Evinizdeki havay─▒ hava temizleyici spreyler ve temizleme sol├╝syonlar─▒ temizler ve sa─čl─▒kl─▒ hale getirir. California ├ťniversitesiÔÇÖnde y├╝r├╝t├╝len ara┼čt─▒rmaya g├Âre, havaland─▒r─▒lmayan alanlarda az ya da ├žok kullan─▒m─▒n─▒n bu ├╝r├╝nlerin toksik seviyede kirlili─če yol a├žt─▒─č─▒n─▒ belirlediler. Bu maddeler glikol eter ve terpendir. Toksik olmayan terpen zehirli bir kombinasyon olu┼čturmak i├žin havada ozonla birlikte reaksiyona giriyor. Ayr─▒ca oda spreyleri nitrojen dioksit gibi bir├žok u├žucu organik bile┼čenle ilgilidir. Bu kimyasal─▒n konsantrasyonlar─▒ kapal─▒ alanda d─▒┼čar─▒ya g├Âre 2-5 kat daha etkili. Bunlar baz─▒ hayvanlarda kansere yol a├žabiliyor. Banyonuzu temizlemek sizi hasta edebilir, bu nedenle bu alanlar─▒ ├Ânlem olarak havaland─▒rmal─▒s─▒n─▒z.

Tar─▒m ila├žlar─▒

Tar─▒m ilac─▒ geni┼č bir terimdir. Bunun i├žinde k├╝├ž├╝k mikroorganizmalardan kemirgenlere kadar her ┼čeyi ├Âld├╝rebilen kimyasal form├╝ller bulunuyor. Bunlar b├Âcek ├Âld├╝r├╝c├╝ler, dezenfektanlar, mantar ├Âld├╝r├╝c├╝ ila├žlar ya da di─čer t├╝rleri kaps─▒yor. ├ç├╝nk├╝ bunlar zehirli. Bu ila├žlar dikkatli bir ┼čekilde kullan─▒lmal─▒ ve ├žocuklardan uzak tutulmal─▒. Tar─▒m ila├žlar─▒ kapal─▒ alanlarda kullan─▒lmamal─▒. Kapal─▒ bir yerde uygulanacaksa ├žok iyi hava ak─▒m─▒ sa─članmal─▒.

Lazer printer kimyasallar─▒

2007 y─▒l─▒nda AvustralyaÔÇÖda Queensland Teknoloji ├ťniversitesiÔÇÖnde yap─▒lan ara┼čt─▒rmaya g├Âre, baz─▒ lazer printerlar ciddi sa─čl─▒k sorunlar─▒na yol a├žabilen ├žok k├╝├ž├╝k par├žac─▒klar sa├žabiliyorlar. Yine ba┼čka bir ara┼čt─▒rmaya g├Âre, lazer ve ink-jet printerlar u├žucu organik bile┼čenler, ozon ve par├žac─▒klar yay─▒yor. Bu par├žac─▒klara maruz kald─▒─č─▒n─▒z miktar ve s├╝reye ba─čl─▒ olarak, kalp ve akci─čer hastal─▒─č─▒yla ba─člant─▒l─▒ olabiliyor. Bu nedenle, en b├╝y├╝k etki ofiste printer─▒n yan─▒nda oturanlarda g├Âr├╝l├╝yor. Her printer bunu yapm─▒yor. Yeni bir printer alacaksan─▒z ├ževre i├žin duyarl─▒ olanlar─▒, daha az elektrik t├╝ketenleri tercih edin.

Hal─▒daki kimyasallar

─░├žerdeki hal─▒lar, u├žucu organik bile┼čenlerden dolay─▒ yak─▒n zamanda b├╝y├╝k bir inceleme alt─▒na al─▒nd─▒. Pop├╝ler d├Â┼čeme kaplamas─▒ kendi kendine bir tehlikeli olu┼čturmamas─▒na ra─čmen insanlar hal─▒larla ilgili sa─čl─▒k problemleri oldu─čunu s├Âylediler.

Hal─▒ d├Â┼čenirken kullan─▒lan yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒ ve boyalar─▒n u├žucu organik bile┼čenler yayd─▒─č─▒ biliniyor. Bunlar fazla miktarda oldu─čunda sa─čl─▒─ča zararl─▒ oluyor. Fakat, i├žerdeki organik bile┼čenlerin yay─▒lmas─▒ hal─▒lar d├Â┼čendikten birka├ž g├╝n sonra dibe ├ž├Âkecektir.

Bilimadamlar─▒ halen bu kimyasallar─▒n nas─▒l oldu─čunu ve insanlara zarar verip vermedi─čini ara┼čt─▒r─▒yorlar. Uzmanlar hal─▒lar─▒ evinize getirmeden birka├ž g├╝n a├ž─▒k havada kalmas─▒n─▒ ├Âneriyorlar. Daha sonra da yeni d├Â┼čenmi┼č hal─▒lar─▒n─▒z─▒ u├žucu organik bile┼čenlerin olu┼čumunu en aza indirmek i├žin odan─▒z─▒ iyice havaland─▒r─▒n.

S─▒k─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ah┼čap ├╝r├╝nler

Keresteden yap─▒lm─▒┼č ├╝r├╝nlerde sunta, tahta olabilir. A─ča├ž par├žac─▒klar─▒n─▒ bir arada tutan tutkal insanlar i├žin yap─▒┼čkan bir durum olu┼čturabilir. Baz─▒ ├╝r├╝nler ├╝re formaldehiti re├žine olarak kullan─▒yorlar. ─░├žerdeki formaldehitin sal─▒n─▒m─▒ daha s─▒cak ve nemli ko┼čullarda art─▒yor. Formaldehite maruz kalmak tehlikeli olabilir, g├Âzleriniz sulan─▒r ve g├Âzleriniz ile bo─čaz─▒n─▒z yanabilir. Ayr─▒ca nefes darl─▒─č─▒na ve ast─▒m ataklar─▒na yol a├žabilir. Bilim adamlar─▒ formaldehitin hayvanlarda kansere yol a├žabilece─čini biliyorlar. (Vasfiye ├ľzcanbaz)