Kategoriler
Sa─čl─▒k

S├╝rekli stres kansere neden olur mu?

G├╝nl├╝k hayatta kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z k─▒sa ya da uzun s├╝reli stresin kansere yol a├ž─▒p a├žmad─▒─č─▒ hep merak edilmi┼čtir. Bu konuda farkl─▒ g├Âr├╝┼čler olsa da stres bir├žok sa─čl─▒k sorununa yol a├žabilir.

├ľzellikle bu d├Ânemde Koronavir├╝s (COVID-19) salg─▒n─▒ nedeni ile ├žo─ču insan ┬ágelece─če ait ciddi kayg─▒lar duyuyor. Gerek hastal─▒─ča yakalanma korkusu, gerekse normal ya┼čama ne zaman d├Ân├╝lebilece─činin belirsiz olmas─▒, i┼čini kaybetme stresi ve ekonomik kayg─▒lar─▒n herkesi etkiledi─čini s├Âyleyen Radyasyon Onkolojisi Uzman─▒ Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi Tayfun Hanc─▒lar, bilimsel olarak stresin kansere yol a├žt─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlayan hi├žbir ├žal─▒┼čma olmad─▒─č─▒n─▒ vurgulad─▒.

Stres ne kadar zararl─▒?

Akut stres: Trafikte ya┼čanan g├╝nl├╝k sorunlar, i┼č yerinde arkada┼č─▒n─▒zla ya da evde e┼činizle olan tart─▒┼čmalar, i┼čle ilgili s├╝reli sorunlar ile kendini g├Âsteren akut stres, h─▒zl─▒ kalp at─▒┼č h─▒z─▒, tansiyonda y├╝kselme, h─▒zl─▒ nefes alma, kas gerginli─či, artan terleme gibi belirtilere yol a├žar. Bu t├╝r ge├žicidir ve herhangi bir hastal─▒─ča yol a├žmaz.

Kronik stres: Uzun s├╝re devam eden stres t├╝r├╝d├╝r. Ya┼čad─▒─č─▒ evde e┼č ya da ebeveynlerle olan ve tekrarlanan sorunlar, sevmedi─činiz bir i┼čte ├žal─▒┼čmak, s─▒k s─▒k ekonomik g├╝├žl├╝kler ya┼čamak vs. Bu tarz stres kalp hastal─▒klar─▒, uyku bozukluklar─▒, hipertansiyon ve en ├Ânemlisi v├╝cudun stres an─▒nda salg─▒lad─▒─č─▒ kortizol├╝n ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi ├╝zerindeki olumsuz etkileri gibi sorunlara yol a├žabilir.

Stres ve kanser aras─▒nda bir ba─č bulunamad─▒

Uzun s├╝reli stresin, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini etkilemesi nedeni ile kansere yol a├žabilece─či, ileri s├╝r├╝len bir d├╝┼č├╝ncedir. Meslek hayat─▒mda g├Ârd├╝─č├╝m ├žok say─▒da kanser hastas─▒, hastal─▒klar─▒n─▒ strese ba─člamaktad─▒rlar. Ancak yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar stresin kanserle ilgisini saptayamad─▒.

Kategoriler
Ya┼čam

Stresi azalt─▒yor, ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendiriyor

Lif, mineral ve vitamin a├ž─▒s─▒ndan zengin kestane, stresi azaltmas─▒, kan bas─▒nc─▒n─▒ ve kolesterol├╝ dengelemesinin yan─▒nda ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒z─▒ g├╝├žlendiriyor ve kalbinizi koruyor.

Sonbaharla birlikte kestane mevsimi de geldi. Sa─čl─▒─č─▒n─▒z i├žin ├žok faydal─▒ olan kestanenin 100 gram─▒nda 170 kalori bulunuyor ve 3 orta boy kestane 1 dilim ekmekle e┼čde─čerdir. Kestanenin stresi azaltt─▒─č─▒n─▒, kan bas─▒nc─▒ ve kolesterol├╝ dengeledi─čini, ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendirdi─čini vurgulayan Beslenme ve Diyet Uzman─▒ Ula┼č ├ľzdemir, kestanenin besin de─čerleri, faydalar─▒ hakk─▒nda ┼čunlar─▒ anlatt─▒.

B ve C grubu vitaminleri, potasyum, magnezyum, demir a├ž─▒s─▒ndan zengin olan kestane, ├Â─č├╝nlerde tercih edilebilir. Diyet lifi a├ž─▒s─▒ndan 100 gram kestane g├╝nl├╝k ihtiyac─▒n y├╝zde 21ÔÇÖini kar┼č─▒layabilir.

Hastal─▒klar i├žin koruyucu

Kestanenin C vitamini bak─▒m─▒ndan zengin oldu─čunu ve 100 gram kestanenin g├╝nl├╝k C vitamini ihtiyac─▒n─▒n y├╝zde 72ÔÇÖsini kar┼č─▒layabildi─čini belirten ├ľzdemir, kestanenin i├žerdi─či antioksidan bile┼čenler ve C vitamini sayesinde v├╝cudu koruyarak ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendirdi─čini a├ž─▒klad─▒. B kompleks vitaminleri a├ž─▒s─▒ndan zengin olmas─▒ndan dolay─▒ da b├╝y├╝me ve geli┼čmeyi destekler, k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri olu┼čumuna yard─▒mc─▒ olur. Ayr─▒ca gribe kar┼č─▒ da koruyucudur. Kestane, kolesterol├╝ dengelemede ve koroner kalp hastal─▒klar─▒ riskini azaltmaya yard─▒mc─▒ olurÔÇŁ dedi.

B├Âbrek ve ┼čeker hastalar─▒ dikkat etmeli 

Y├╝ksek potasyum i├žeri─či nedeniyle b├Âbrek hastalar─▒ doktora dan─▒┼čmadan kestane t├╝ketmemeli. Diyabet hastalar─▒ ve zay─▒flama diyeti yapanlar da kestane porsiyonuna dikkat etmeli. Bununla birlikte kestanede gluten bulunmad─▒─č─▒ndan ├ž├Âlyak hastalar─▒, gluten intolerans─▒ olanlar ve alerjisi olanlar da rahatl─▒kla t├╝ketebilir.

Kategoriler
Ya┼čam

Bu y├Ântemlerle stresi kolayca yenebilirsiniz

G├╝n i├žinde ya┼čad─▒─č─▒n─▒z bir olay kar┼č─▒s─▒nda sinirlendi─činizde, ├╝z├╝ld├╝─č├╝n├╝zde hemen sakinle┼čmeniz kolay olmaz. Bu durum genellikle birka├ž saat ya da t├╝m g├╝n s├╝rebilir. Ancak mutsuz ya da k─▒zg─▒n olmak o g├╝nk├╝ i┼člerinizin aksamas─▒na ya da hata yapman─▒za yol a├žabilir.

G├╝nl├╝k ko┼ču┼čturma esnas─▒nda evde ya da i┼čyerinde ya┼čad─▒─č─▒n─▒z stres kar┼č─▒s─▒nda ayakta durman─▒z gerekir. Huffington Post’ta yer alan habere g├Âre, stresle bu basit y├Ântemlerle m├╝cadele edebilirsiniz:

K─▒sa bir y├╝r├╝y├╝┼č yap─▒n

Kalabal─▒k bir ┼čehrin caddesinde bile olsan─▒z y├╝r├╝y├╝┼č├╝n stresi yat─▒┼čt─▒r─▒c─▒ etkisinden yararlan─▒n. Stresli d├╝┼č├╝ncelerinizi evde ve i┼čte b─▒rak─▒n, evinizin ya da i┼č yerinizin etraf─▒nda 5 dakika dola┼čana kadar zihninizi temizlemeye ├žal─▒┼č─▒n.

Sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čey at─▒┼čt─▒r─▒n

Sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čey at─▒┼čt─▒rmak enerjik olman─▒n ve stresinizden kurtulman─▒n en basit yoludur. Yiyece─čin lezzetine ve hissetti─činiz mutlulu─ča odaklan─▒n ve bu hissin telefon, bilgisayar ve bir arkada┼č─▒n─▒z taraf─▒ndan b├Âl├╝nmesine izin vermeyin. V├╝cudunuzda stres hormonu seviyesini azaltmaya yard─▒mc─▒ olan bitter ├žikolatadan bir par├ža yiyebilirsiniz. At─▒┼čt─▒rmal─▒─č─▒n─▒z─▒n yan─▒nda bir bardak ├žay da i├žebilirsiniz. Stresli bir olaydan sonra ├žay i├žmek daha ├žabuk toparlanman─▒za yard─▒m ediyor. Ancak yedi─činiz yiyece─čin porsiyonuna dikkat edin ve televizyon kar┼č─▒s─▒nda a┼č─▒r─▒ yemek yemeyin.

G├╝zel ┼čeyler hayal edin

Zihninizi susturmak ve sakinle┼čmek i├žin hayal etmeyi deneyin. Oturup g├Âzlerinizi kapayaca─č─▒n─▒z rahat bir yer bulun. Yemye┼čil bir ormanda ya da bah├žede g├╝zel bir adada oldu─čunuzu d├╝┼č├╝n├╝n. Bu duygular─▒ hissetmek i├žin 5 dakika hayal kurun. B├Âylece negatif duygulardan kurtulacaks─▒n─▒z.

Gerinme egzersizleri yap─▒n

─░┼čyerinde ya da evde bunald─▒─č─▒n─▒z─▒, bo─čuldu─čunuzu hissederseniz gerinme hareketleri yap─▒n. Fiziksel ve psikolojik tansiyonunuzu d├╝┼č├╝rmek i├žin g├Â─č├╝s ve omuzlar─▒n─▒z─▒ hedefleyen egzersizler yap─▒n.

Bir arkada┼čla konu┼čun

Arkada┼č─▒n─▒za ya da aile ├╝yelerine anl─▒k mesaj yazmak yerine masan─▒zdan kalk─▒n ve yanlar─▒na gidip konu┼čun. Sevdi─činiz biriyle konu┼čmak ki┼činin gev┼čemesine yard─▒mc─▒ olabilir.┬á(Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Ba┼č a─čr─▒s─▒ndan kurtulmak i├žin alt─▒n tavsiyeler

Bazen stresten, bazen uykusuzluktan bazen de az su i├žmek gibi yapt─▒─č─▒m─▒z hatal─▒ davran─▒┼člardan s─▒k s─▒k ba┼č a─čr─▒s─▒ ya┼č─▒yoruz. Genellikle hafif veya orta ┼čiddette t├╝m ba┼č b├Âlgesinde a─č─▒rl─▒k, gerginlik olarak hissedilen gerilim tipi ba┼č a─čr─▒lar─▒ pek ├žo─čumuzun ya┼čam kalitesini olumsuz etkiliyor.

G├╝nl├╝k hayat─▒m─▒zda yapaca─č─▒m─▒z ufak de─či┼čikliklerle gerilim tipi ba┼č a─čr─▒s─▒ndan korunabilece─čimiz s├Âyleyen Liv Hospital N├Âroloji Uzman─▒ Dr. Aylin ├ľzt├╝rk Yavuz al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemlerin ┼čunlar oldu─čunu s├Âyledi:

Il─▒k du┼č al─▒n

G├╝n i├žinde gerilen kaslar─▒ gev┼četmek i├žin ─▒l─▒k bir du┼č yap─▒n. Ne ├žok s─▒cak ne de ├žok so─čuk olmal─▒. Il─▒k du┼č kaslar─▒ gev┼četerek ba┼č a─čr─▒s─▒ndan korunmaz─▒nda yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Stresten uzak durun

G├╝nl├╝k ya┼čam kalitesini bozan depresyon ve anksiyete gibi psikiyatrik bozukluklar ba┼č a─čr─▒s─▒n─▒ tetikleyen ├Ânemli etkenlerden. Yo─čun stres alt─▒nda oldu─čumuz d├Ânemlerde ├žok k─▒sa s├╝reli─čine de olsa ortamdan uzakla┼čmak, kendimize zaman ay─▒rmak, stresten ve ba┼č a─čr─▒s─▒ndan korunmam─▒z─▒ sa─člayacakt─▒r.

Dinlenin

A┼č─▒r─▒ yorgunluk da gerilim tipi ba┼č a─čr─▒s─▒na neden oluyor. Bu y├╝zden dinlenmek ya da istirahat etmek a─čr─▒y─▒ ├Ânlemek i├žin ├žok ├Ânemli. Dinlenmeye ge├žildi─činde kan dola┼č─▒m─▒ d├╝zenlenmeye ba┼čl─▒yor, b├Âylece t├╝m organlara, ├Âzellikle de beyne oksijen giri┼či art─▒yor. Beyinde artan oksijen giri┼či a─čr─▒da koruyucu etki g├Âsteriyor.

So─čuk – s─▒cak uygulamas─▒ yap─▒n

S─▒cak veya so─čuk uygulamas─▒ ├Âzellikle gerilim tipi ba┼č a─čr─▒lar─▒ndan kurtulma da ├žok i┼če yar─▒yor, gergin kaslar─▒ gev┼četerek ba┼č a─čr─▒s─▒ndan kurtulmada yard─▒mc─▒ oluyor. S─▒cak uygulamay─▒ ─▒l─▒k bir havluyla, so─čuk uygulamay─▒ ise bir beze k├╝├ž├╝k buz torbalar─▒yla yapabilirsiniz. ┼×akak ya da boyun b├Âlgesi ├╝zerinde bir s├╝re tutun ard─▒ndan 20 dakikada bir olmak ├╝zere uygulamay─▒ 3 kere tekrarlay─▒n. Ba┼č a─čr─▒s─▒ndan kurtulman─▒zda yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Bol bol su t├╝ketin

Ya┼čam kayna─č─▒m─▒z olan su, kan dola┼č─▒m─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒yor ve v├╝cuda gerekli olan elektrolit ile minerallerin dengesini sa─čl─▒yor ve ba┼č a─čr─▒lar─▒nda koruyucu etki yap─▒yor. Bu nedenle g├╝nde 2 litre su t├╝ketmek ├žok ├Ânemli. Alkol, kafein ve ┼čeker t├╝ketimini de azaltmak kan dola┼č─▒m─▒n─▒ rahatlat─▒yor ve a─čr─▒ yap─▒c─▒ maddeleri uzakla┼čt─▒r─▒yor.

├ľ─č├╝n atlamay─▒n

Uzun s├╝ren a├žl─▒k ba┼č a─čr─▒s─▒n─▒ tetikleyebiliyor. Bu y├╝zden ├Â─č├╝n atlamamak gerekiyor.┬áAra ├Â─č├╝nlerle birlikte g├╝nde 5-6 ├Â─č├╝n beslenmeyi ihmal etmeyin.

Gev┼čeyin

Ba┼č a─čr─▒lar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin stresten uzak durmak ve m├╝mk├╝nse gev┼čeyebilmek ├žok ├Ânemli. Bunun i├žin derin nefes alma, yoga, davran─▒┼č terapileri ile akupunktur gibi gev┼čeme terapilerinden faydalanabilirsiniz. Gev┼čemeyi ba┼čard─▒─č─▒n─▒zda beyninizdeki serotonin d├╝zeyi artacak ve ba┼č a─čr─▒s─▒ndan korunacaks─▒n─▒z.

Uyku d├╝zeni ├žok ├Ânemli

Kaliteli uyku sa─čl─▒─č─▒m─▒z i├žin en az su i├žmek kadar kaliteli b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yor. ├ľzellikle uyku s─▒ras─▒nda salg─▒lanan melatonin hormonu, v├╝cudumuz i├žin olduk├ža faydal─▒. ─░yi bir uykunun ba┼čl─▒ca ├Âl├ž├╝s├╝ ise sabah din├ž uyanmak ve g├╝n i├žinde zinde hissetmek.┬áUyku d├╝zeninizi g├╝nde 6 saatten az, 10 saatten de fazla olmamak ┼čeklinde d├╝zenleyin.

Duru┼čunuza dikkat edin

Yanl─▒┼č duru┼č kaslar─▒n gerginli─čini art─▒rarak sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan pek ├žok probleme yol a├žabilir. Kaslar─▒n gerginli─čini azalmak ve ba┼č a─čr─▒lar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin do─čru duru┼č ├žok ├Ânemli. V├╝cudunuzun dik olmas─▒na dikkat etmelisiniz.

D├╝zenli egzersiz yap─▒n

D├╝zenli egzersiz demek ba┼č a─čr─▒lar─▒n─▒n azalmas─▒ demek. D├╝zenli yap─▒lan egzersiz mutluluk hormonunun sal─▒nmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor, kan dola┼č─▒m─▒n─▒ d├╝zenliyor ve kaslar─▒ gev┼četiyor.

Kategoriler
Soru-Cevap

Kabus g├Ârmek tehlikeli midir?

Hepiniz mutlaka k├óbuslar g├Ârm├╝┼čs├╝n├╝zd├╝r. ├ľzellikle k├Ât├╝ ge├žen bir g├╝n├╝n ard─▒ndan gece yata─ča girdi─činizde g├╝n i├žinde ya┼čad─▒─č─▒n─▒z stres sizi etkiler ve kabuslar g├Ârmenize yol a├žabilir. Peki kabuslar─▒n─▒z i├žin doktora gitmeniz gerekir mi?

Huffington PostÔÇÖta yer alana habere g├Âre, ara┼čt─▒rmalar yeti┼čkinlerin y├╝zde 85ÔÇÖten fazlas─▒n─▒n zaman zaman k├óbus g├Ârd├╝─č├╝n├╝ iddia ediyor. Bunlardan y├╝zde 8-29ÔÇÖunun en az ayda 1 kere, y├╝zde 2-6 s─▒n─▒n ise haftada bir kez k├óbus g├Ârd├╝klerini belirtiyorlar. E─čer sizin de geceleriniz korku filmi gibi ge├žiyorsa k├óbuslar hakk─▒nda her ┼čeyi ├Â─črenerek daha iyi uyuyabilirsiniz.

K├óbuslar, gece ter├Âr├╝

├ľncelikle kabuslar─▒n gece ter├Âr├╝ olmad─▒─č─▒n─▒n fark─▒na var─▒n. ─░kincisi gece ter├Âr├╝ REM uykusu denilen d├Ânemde, uykunuzun ba┼člar─▒nda olur.┬á┬áTipik olarak uykuya dald─▒ktan 90 dakika sonra paniklemi┼č olarak, ├ž─▒─čl─▒k atarak uyan─▒rs─▒n─▒z. Ne g├Ârd├╝─č├╝n├╝z├╝ tam olarak hat─▒rlamazs─▒n─▒z. Gece ter├Âr├╝ ya┼čarken kalp at─▒┼člar─▒n─▒z 180ÔÇÖe kadar ├ž─▒kabilir.

K├óbuslar ise derin uyku d├Âneminde olu┼čur ve kimi zaman bizi uyand─▒r─▒r, kimi zaman ise uyand─▒rmaz. K├óbuslarda ne g├Ârd├╝─č├╝m├╝z├╝ genellikle hat─▒rlar─▒z.

K├óbuslar─▒n nedeni nedir, kimler k├óbus g├Âr├╝r?

Stres ve kayg─▒n─▒n k├óbuslara neden olabilece─čini s├Âyleyen ara┼čt─▒rmac─▒lar, stresli olaylar─▒n k├Ât├╝ r├╝yalar─▒ tetikleyebildi─čini a├ž─▒klad─▒lar. Ayr─▒ca k├óbuslar─▒n bazen depresyonlu, ┼čizofren hastalarda g├Âr├╝lme riski daha y├╝ksektir. Psikolojik testlerde hayal g├╝c├╝ kuvvetli olan ve duygusal insanlar─▒n daha fazla k├óbus g├Ârd├╝─č├╝ belirlendi.

Tedavi

Yeti┼čkinlerin sadece y├╝zde 5ÔÇÖi k├óbuslar─▒ndan dolay─▒ t─▒bbi sorun ya┼č─▒yor. ├çok s─▒k ya da ciddi k├óbuslar g├Ârd├╝kleri i├žin t─▒bbi yard─▒ma ihtiya├žlar─▒ oluyor. E─čer k├óbuslar uykunuzu d├╝zenli olarak b├Âl├╝yorsa ve size fiziksel ve ruhsal a├ž─▒dan zarar veriyorsa uyku klini─čine gitmelisiniz. Buradaki uzmanlar tek sorunun k├óbuslar─▒n─▒z m─▒ oldu─ču ya da uyku apnesi gibi daha ciddi bir probleminiz olup olmad─▒─č─▒n─▒ te┼čhis edebilir.

Baz─▒lar─▒ i├žin ├žare uyku klini─či de─čil, bir psikologun ofisinden gelebilir. K├óbuslar─▒n─▒zdan kurtulman─▒n en iyi yolu, altta yatan nedenlerle m├╝cadele etmektir. ├ľrne─čin yak─▒n zamanda ge├žirdi─činiz otomobil kazas─▒, bir yak─▒n─▒n─▒z─▒n ├Âl├╝m├╝ne ┼čahitlik etmeniz ya da ya┼čad─▒─č─▒n─▒z bir sars─▒nt─▒ k├óbuslar g├Ârmenizi tetikleyebilir. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Soru-Cevap

Stresli olunca siz de ac─▒k─▒yor musunuz?

Bug├╝ne kadar insanlar ├╝zg├╝n, sinirli ya da mutlu olduklar─▒nda s├╝rekli bir ┼čeyler at─▒┼čt─▒rd─▒klar─▒n─▒ s├Âyleyip durmu┼člard─▒r. Kimi insan stresliyken hi├žbir ┼čey yiyemezken kimisi ise ├Ân├╝ne ne gelirse yiyip bitiriyor. Peki ger├žekten stresli olmak sizi ac─▒kt─▒r─▒yor mu ya da i┼čtah─▒n─▒z─▒ m─▒ kapat─▒yor?

Stres hakk─▒nda bilim adamlar─▒n─▒n sahip oldu─ču bilgilerin ├žo─ču t─▒ka basa doyurulmu┼č hayvanlardan geliyor. Popular Science dergisinde yer alan habere g├Âre, ara┼čt─▒rmac─▒lar bu doyurma i┼čini laboratuvar farelerine her g├╝n birka├ž saat uygulad─▒klar─▒nda, kemirgenler sa─čl─▒kl─▒ evcil hayvan yemlerine olan i┼čtahlar─▒n─▒ kaybettiler. Fakat hayvanlara bol ┼čekerli veya bol ya─čl─▒ abur cuburlar verilirse farelerin bol miktarda yedi─či g├Âr├╝ld├╝.

10 y─▒ldan uzun bir s├╝redir stresin yeme ├╝zerindeki etkilerini inceleyen California ├ťniversitesiÔÇÖnde g├Ârevli ara┼čt─▒rmac─▒lar, bir hayvan─▒n kalori al─▒m─▒n─▒n ger├žekte t├╝m├╝yle artmad─▒─č─▒n─▒, fakat yedi─či yiyeceklerin ├že┼čidinin de─či┼čti─čini belirttiler.

Hayvanlar stres alt─▒nda olduklar─▒nda y─▒rt─▒c─▒ hayvanlarla sava┼čmak ya da daha g├╝venli bir yere ka├žmak i├žin fazladan enerjiye ihtiya├žlar duyuyorlar. Sonu├ž olarak v├╝cutlar─▒nda ├╝retilen kortizol seviyesinde ani y├╝kseli┼č meydana geliyor. Kortizol hormonu farelerde ve kaslarda depolanan glukozu, v├╝cudun ya┼čamsal fonksiyonlar─▒na yak─▒t olarak iletilen glukozu ├ž├Âz├╝yor. Ayr─▒ca kortizol daha kalorili (ya─čl─▒, ┼čekerli) yiyecekler aray─▒p bulmaya sevk ediyor.

Baz─▒ insanlarda da benzer etki g├Âr├╝l├╝yor. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda, insanlar─▒ laboratuvarda stres alt─▒nda b─▒rak─▒p, onlara at─▒┼čt─▒rmal─▒k b├╝fesi sunarsan─▒z havu├ž dilimlerinden ├žok ├žikolata, gofret gibi tatl─▒ yiyeceklere daha fazla y├Âneldikleri tespit edildi. Bu etkiler evrensel olmamas─▒na ra─čmen, stres n├╝fusun yakla┼č─▒k y├╝zde 80ÔÇÖinde benzer ┼čekillerde beslenmeyi etkiliyor. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Ya┼čam

Bunlar mutlu olmad─▒─č─▒n─▒z─▒ g├Âsteren belirtiler olabilir

Belirli davran─▒┼člar duygular─▒n─▒z─▒ olumsuz ┼čekilde etkiler. D─▒┼ča vurumun arkas─▒ndaki duygular─▒ yorumlamak her zaman kolay de─čildir. Soruldu─čunda bir├žok insan mutlu oldu─čunu s├Âyler. Fakat insanlar mutlu olmad─▒klar─▒n─▒ da mutlu olduklar─▒ kadar a├ž─▒klamakta zorlan─▒rlar.

Ulusal Sa─čl─▒k Enstit├╝s├╝ raporuna g├Âre, AmerikaÔÇÖda yeti┼čkinlerin y├╝zde 6,7ÔÇÖsi b├╝y├╝k depresif bozukluklarla m├╝cadele ediyor. Peki siz ger├žekten mutlu musunuz? HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, i┼čte mutsuz oldu─čunuzu g├Âsteren i┼čaretler:

Esneme

Yetersiz uykunun di─čer yan─▒nda esnemek ruhsal a├ž─▒dan ├žok da iyi olmad─▒─č─▒n─▒z─▒ g├Âsteriyor. T├╝m g├╝n uyuyabilirsiniz ve halen kendinizi iyice dinlenmi┼č olarak hissetmezsiniz. Depresyonda olan insanlar─▒n yakla┼č─▒k y├╝zde 15ÔÇÖi ├žok fazla uyur. Uzun s├╝re uyuyan insanlar─▒n ├Âl├╝m riski de daha y├╝ksek. Yorgunluk depresyon belirtisi olarak biliniyor ve depresyon tedavi edildikten sonra bile inat├ž─▒ olabiliyor.

Uykusuz geceler

Yata─č─▒n i├žinde d├Ân├╝p duruyorsunuz, sonunda uykuya dal─▒yorsunuz. Fakat dakikalar sonra ya da siz ├Âyle hissediyorsunuz, alarm ├žal─▒yor ve kalkma zaman─▒n─▒ haber veriyor. Bu g├╝ne ba┼člaman─▒n en iyi yolu de─čil. Science dergisinde yay─▒nlanan habere g├Âre, ├žal─▒┼čan kad─▒nlar─▒n ruh durumu g├╝n boyunca de─či┼čiyor. Yeterli uyku kalitesine sahip olamama mutsuzlu─čun ba┼čl─▒ca sebeplerinden biri. Uykusuzluk ├žeken insanlar─▒n beyni kortizolun (stres hormonu) etkilerine kar┼č─▒ daha hassast─▒r.

Ge├žici sevinme

70ÔÇÖli y─▒llar─▒n sonunda ara┼čt─▒rmac─▒lar loto talihlisi ile bir grup belden a┼ča─č─▒s─▒ fel├žli ki┼čilerin mutluluk seviyesini kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒lar. Ara┼čt─▒rmac─▒lar her iki ya┼čam de─či┼čtiren olay─▒n bir s├╝re sonra gruplar─▒n kendini iyi hissetmesinde ├Ânemsiz farklar olu┼čturdu─čunu ke┼čfettiler. Ara┼čt─▒rmac─▒lar bu durumu insan ruhunun uyum sa─člama fonksiyonuna ba─čl─▒yorlar.

Asabiyet

G├╝n i├žinde kendinizi ├ž─▒─čl─▒k atarken buluyor musunuz, bazen k├Ât├╝ bir g├╝nde arkada┼č─▒n─▒za sinirli davran─▒yor musunuz? Asabiyet ya┼čam─▒n normal gidi┼čiyle gelebilir. Fakat a┼č─▒r─▒ asabi olmak ya da bunun tehlikeli seviyelere ula┼čmas─▒ g├╝├žl├╝ ya da inat├ž─▒ bir depresyonun belirtisi olabilir.

Kontrol edilemeyen stres

├çevre ortam─▒ insanlar─▒n mutlulu─ču aramas─▒nda ├Ânemli bir rol oynuyor. Kendini g├╝vende ve rahat hissetme memnuniyet ve ho┼čnutluk duygusu olu┼čturuyor. Tam tersi ise a┼č─▒r─▒ stresli ortam kayg─▒y─▒ ve g├╝vensizli─či destekliyor. Dozunda stres sizi daha etkili ├žal─▒┼čmak zorunda b─▒rak─▒rken fazla stres ise uzun s├╝reli mutlulu─ču olumsuz etkiliyor.

Beslenmede ya da i┼čtahta de─či┼čiklik

Kilonuzdaki de─či┼čikler v├╝cudunuzun fiziksel olarak ne kadar etkilendi─čini g├Âsterirken, mutsuzlu─čun ve depresyonun etkileri ise kendini i┼čtahla g├Âsteriyor. A┼č─▒r─▒ kilolu olmak sizi depresif hale getirirken, depresyonda olman─▒n da kilo alman─▒za yol a├žt─▒─č─▒na dair baz─▒ kan─▒tlar bulunuyor. ─░┼členmi┼č g─▒dalar ve abur cuburlar─▒n ├žok fazla t├╝keten insanlarda depresif belirtilerin daha yayg─▒n oldu─ču belirtildi.

Yeni deneyimlerden uzak durma

Baz─▒ davran─▒┼člar da mutsuz oldu─čunuzu g├Âsterir. S├╝rekli stresliyseniz veya yak─▒n ili┼čkilerinizin t├╝m├╝n├╝n dengesiz oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorsan─▒z problemin yak─▒nda oldu─čunu da g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Yeni deneyimlerden utanmak olaylar hakk─▒nda negatif hissetmenize neden olabilir.

S─▒k─▒nt─▒l─▒ ili┼čki

Mutsuz insanlar konular─▒ ├ž├Âzmekte veya ani problemleri tahmin etmekte zorlan─▒r. Arkada┼č ├ževresini geni┼čletmek ve yeni insanlarla tan─▒┼čmaya s─▒cak bakmazlar. Mutlu insanlar ise ba┼čkalar─▒yla daha fazla vakit ge├žirir. Ya┼čama kar┼č─▒ duyulan haz seviyesi mutlulu─ču da art─▒r─▒r. ├ľrne─čin, evli insanlar─▒n bekarlardan daha mutlu olduklar─▒ ara┼čt─▒rmayla kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r.

Çok fazla televizyon izleme

Bazen stresli bir g├╝n ge├žirdikten sonra ak┼čam televizyon izlemeye ihtiya├ž duyar─▒z. Fakat bu her gece tekrarlarsa mutsuz oldu─čunuzu g├Âsterir. 2008 y─▒l─▒nda yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmaya g├Âre, a┼č─▒r─▒ televizyon izleme mutsuzlu─čun muhtemel bir belirtisidir. 1972 y─▒l─▒ndan bu yana Chicago ├ťniversitesiÔÇÖnde g├Ârevli ara┼čt─▒rmac─▒lar, AmerikaÔÇÖda sosyal ortam─▒ de─čerlendirmek i├žin Genel Sosyal Ara┼čt─▒rmas─▒ÔÇÖn─▒ ger├žekle┼čtirdiler. E─čitimi, gelir d├╝zeyi, evlilik stat├╝s├╝ ya da ya┼č─▒ ne olursa olsun mutlu insanlar─▒n mutsuz kat─▒l─▒mc─▒lara g├Âre haftada y├╝zde 30 daha az televizyon izledikleri belirlendi. Daha mutlu olan kat─▒l─▒mc─▒lar ortalama 19 saat televizyon izlerken, mutsuz olan grubun 25 saat televizyon izledikleri saptand─▒. Mutlu olanlar─▒n arkada┼člar─▒yla vakit ge├žirdi─či ve aktivitelere kat─▒ld─▒─č─▒ veya ├že┼čitli kul├╝plere ├╝ye oldu─ču g├Âr├╝ld├╝.┬á (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Verem hastal─▒─č─▒ sessizce ilerliyor

T├╝berk├╝loz yani halk aras─▒nda bilinen ad─▒yla verem, kendisini fark ettirmeden ilerleyen ve d├╝nyada hala en ├žok ├Âl├╝me sebep olan hastal─▒klardan biri olarak biliniyor. ├ťlkemizde ÔÇť─░nce hastal─▒kÔÇŁ ad─▒yla da bilinen t├╝berk├╝loz, solunum yoluyla kolayca bula┼čabiliyor.

T├╝berk├╝loz bakterisi ki┼činin ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒n en zay─▒f an─▒n─▒ kolluyor ve hastal─▒k ortaya ├ž─▒k─▒yor. Memorial ┼×i┼čli Hastanesi G├Â─č├╝s Hastal─▒klar─▒ B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden Uz. Dr. F├╝sun Soysal, t├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒ ve tedavi y├Ântemleri hakk─▒nda bilgi verdi.

Sadece solunum yoluyla bula┼č─▒r

T├╝berk├╝loz ÔÇť Mycobacterium tuberculosisÔÇŁ ismi verilen ve solunum yoluyla bula┼čan bir basilin (mikrop) neden oldu─ču bir enfeksiyon hastal─▒─č─▒d─▒r. Sadece damlac─▒k enfeksiyonuyla bula┼č─▒r, bunun d─▒┼č─▒nda ki┼činin kulland─▒─č─▒ havlu, ├žatal, b─▒├žak, ya da yiyeceklerle bula┼čmamaktad─▒r. Hasta olan ki┼či normal konu┼čurken, ├Âks├╝r├╝rken ve ya hap┼č─▒rd─▒─č─▒nda ortama yay─▒lan damlac─▒klar─▒n, solunum yoluyla kar┼č─▒ taraftaki ki┼či taraf─▒ndan al─▒nmas─▒ sonucunda o ki┼či t├╝berk├╝loz mikrobuyla kar┼č─▒la┼čmaktad─▒r. Fakat enfeksiyonu alan her ki┼čide hastal─▒k geli┼čmez. Asl─▒nda toplum i├žerisinde her insan bir ┼čekilde t├╝berk├╝loz bakterisine maruz kalmaktad─▒r ama herkes hasta olmamaktad─▒r. Enfeksiyonun v├╝cutta olmas─▒ ve hasta olmak fark─▒ durumlard─▒r. Enfekte olmak t├╝berk├╝loz mikrobunu solunum yoluyla almak, hasta olmaksa o solunum yoluyla al─▒nan mikrobun v├╝cutta hastal─▒k yapmas─▒d─▒r.

Beslenme bozuklu─ču ve stres vereme davetiye ├ž─▒kar─▒yor

T├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ i├žin ki┼činin v├╝cut direncinin d├╝┼čmesi gerekmektedir. E─čer v├╝cut direnci yeterliyse v├╝cut o enfeksiyonu al─▒r, kendi ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemiyle o mikrobu s─▒n─▒rland─▒rmaktad─▒r. V├╝cutta bulunur ama hastal─▒─ča neden olmaz. Fakat ki┼činin v├╝cut direnci d├╝┼č├╝kse o zaman organlara sald─▒r─▒r ve hastal─▒k ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Ya┼čl─▒lar ve ├žocuklar v├╝cut diren├žleri daha d├╝┼č├╝k oldu─ču i├žin hastal─▒─ča a├ž─▒kt─▒r. Uykusuzluk, beslenme bozuklu─ču, stres, i├žki ve sigara gibi etkenlerde v├╝cut direncini d├╝┼č├╝rmektedir. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda operasyon ge├žirenler, b├Âbrek, karaci─čer, kalp hastalar─▒ ve diyabetliler, KOAH, ast─▒m gibi rahats─▒zl─▒klar─▒ olan hastalar ayr─▒ca kortizon ve kanser ila├žlar─▒ kullanan ki┼čilerde t├╝berk├╝loza yakalanma riski bulunmaktad─▒r.

Bu belirtilere dikkat!

T├╝berk├╝loz ├žok sinsi bir ┼čekilde ilerleyebilir, aylar boyunca belirtileri anla┼č─▒lmayabilir. Halsizlik, yorgunluk, ufak, kuru, g─▒c─▒k tarz─▒nda ├Âks├╝r├╝kler olabilir bazen bu ├Âks├╝r├╝kler alerji ya da ast─▒m ├Âks├╝r├╝─č├╝ gibi yorumlanabilmektedir. Belirtiler hafif ba┼člar ve yava┼č yava┼č ilerler. Dolay─▒s─▒yla aylar boyunca belirtiler fark edilememektedir. E─čer t├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒ akci─čerde bir yara ┼čeklinde ise kanl─▒ balgam ya da direk ├Âks├╝r├╝kle kan gelmesiyle de kendini g├Âsterebilmektedir. En belirgin belirtiler ┼č├Âyledir;

  • Uzun s├╝ren kuru ├Âks├╝r├╝k
  • G├Â─č├╝s a─čr─▒lar─▒
  • ─░┼čtahs─▒zl─▒k
  • Ak┼čamlar─▒ y├╝kselen ate┼č
  • Halsizlik
  • Kilo kayb─▒
  • ─░leri vakalarda nefes darl─▒─č─▒
  • ├ľks├╝r├╝kle a─č─▒zdan kan gelmesi

Modern y├Ântemlerle tan─▒s─▒ koyulabiliyor

T├╝berk├╝lozun te┼čhisi kolay koyulamamaktad─▒r. ─░lerlemesi sinsi oldu─ču gibi tetkiklerde de ├žok ├Ânemli bir bulgu vermeyebilmektedir. T├╝berk├╝loz oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝len bir hastaya ├Ânce sedimantasyon ba┼čta olmak ├╝zere bir tak─▒m kan tetkikleri istenmektedir. Daha sonra akci─čer grafisi ve akci─čer tomografisi ├žekilmektedir. Fakat asl─▒nda t├╝berk├╝lozun y├╝zde y├╝z te┼čhisini koyduran ┼čey balgam da mikrop saptanmas─▒d─▒r. E─čer hasta balgam ├ž─▒karam─▒yorsa ve di─čer testlerle de sonu├ž al─▒nam─▒yorsa bronkoskopiyle girilip hastal─▒k d├╝┼č├╝n├╝len alanlardan ├Ârnekler al─▒nmakta ve mikrop bu ├Ârneklerde aranmaktad─▒r. PPD testi ise t├╝berk├╝loz testi olarak bilinir ancak t├╝berk├╝loz te┼čhisi konulmas─▒n─▒ sa─člamaz. Yaln─▒zca ki┼činin t├╝berk├╝loz mikrobuyla kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. ├ťlkemiz ko┼čullar─▒nda bir├žok insanda bu testin sonucu pozitiftir.

Sadece akci─čeri de─čil b├╝t├╝n organlar─▒ etkileyebilir

T├╝berk├╝loz solunum yoluyla al─▒nd─▒─č─▒ i├žin en s─▒k akci─čerlerde hastal─▒k yapar, ama bunun d─▒┼č─▒nda v├╝cudun di─čer b├╝t├╝n organlar─▒nda t├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒na yol a├žabilmektedir. B├Âbrek karaci─čer, dalak, g├Âz, beyin zar─▒nda yani b├╝t├╝n organlarda g├Âr├╝lebilmektedir. ├çocuklarda ise ├Âzellikle t├╝berk├╝loz menenjitler ┼čekline ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Ayr─▒ca mediasten ad─▒ verilen akci─čer ve kalbin bulundu─ču bo┼čluk i├žerisindeki lenf bezlerini ya da b├╝t├╝n v├╝cuttaki lenf bezlerini de tutabilmektedir. Bo─čaz b├Âlgesine yerle┼čen Larenks t├╝berk├╝lozu da hastal─▒─č─▒n en s─▒k bula┼čan t├╝rlerindendir. Akci─čer zar─▒nda s─▒v─▒ toplamas─▒, iltihap ya da yine akci─čerde kavite de denilen yara ┼čeklinde olabilmektedir.

Tedavi s├╝resi en az 6 ayd─▒r

T├╝berk├╝loz tedavisi ├Âzel antibiyotiklerle yap─▒lmaktad─▒r. Bu antibiyotikler zat├╝rre ve ya da normal ├╝┼č├╝tmeler i├žin kullan─▒lan antibiyotikler de─čildir. T├╝berk├╝loz mikrobuna etki eden 4 ├že┼čit antibiyotik bulunmaktad─▒r ve bu ila├žlar uygun doz ve s├╝rede kullan─▒lmak zorundad─▒r. T├╝berk├╝loz tedavisi en az 6 ay s├╝rmektedir, doktorun y├Ânlendirmesi ile bu s├╝re daha da uzayabilmektedir. Kullan─▒lan ila├žlar─▒n takibi ├žok ├Ânemlidir. Verem sava┼č dispanserlerinde tedavi takibi yap─▒lmaktad─▒r.

Korunmak i├žin evinize g├╝ne┼č ve temiz hava girsin

T├╝berk├╝lozun ve di─čer akci─čer hastal─▒klar─▒n─▒n iyile┼čmesinde en ├Ânemlisi istirahattir. Do─čru beslenme ve uyku d├╝zeninin ├Ânemi ├žok b├╝y├╝kt├╝r. Bol s─▒v─▒ t├╝ketilmelidir. Sigaradan ve alkolden uzak durulmas─▒ gerekmektedir. Asl─▒nda tedavide esas olan ki┼činin ila├žlar─▒n─▒ her g├╝n uygun dozda ve d├╝zenli olarak i├žmesidir. Temiz hava da ├žok ├Ânemlidir. T├╝berk├╝loz hastalar─▒n─▒n evinin iyi havaland─▒r─▒lmas─▒ gerekmektedir. G├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒ da t├╝berk├╝loz mikrobunu ├Âld├╝rmektedir. Havas─▒z ve oksijeni az yerlerde bu mikrop daha ├žabuk ├žo─čalmaktad─▒r.

Eksik tedavi t├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒n─▒ diren├žli hale getirir

Bazen ilaca diren├žli t├╝berk├╝loz enfeksiyonlar─▒ ortaya ├ž─▒kabilmektedir. Yanl─▒┼č ya da eksik ila├žlarla ve yetersiz s├╝rede tedavi g├Âren ki┼či tam iyile┼čemez ve mikrop tekrar etkinle┼čir, b├Âylelikle hastal─▒k ila├žlara diren├žli hale gelmektedir. Diren├žli hale gelen mikroplar ba┼čkalar─▒na bula┼čarak bu hastal─▒─č─▒ yaymaktad─▒rlar. E─čer ki┼či ilaca diren├ž g├Âsteren bir mikropla hastaland─▒ysa o zaman normal tedavide kullan─▒lan temel 4 ila├ž yetmeyebilir. ─░laca diren├žli mikroplar i├žin etkili ilave bir tak─▒m ila├žlara ihtiya├ž olmaktad─▒r. Normal tedaviyle ge├žmeyen t├╝berk├╝loz hastal─▒─č─▒nda ila├ž diren├ž testleri yap─▒larak mikrobun ila├žlara direncini g├Âr├╝p ona g├Âre uygun ila├ž de─či┼čimleri yapmak gerekmektedir.

Kategoriler
Ya┼čam

Ergenlik d├Ânemindeki gence anne-babalar nas─▒l davranmal─▒?

ÔÇťBizim zaman─▒m─▒zda ergenlik mi vard─▒!ÔÇŁ ┬áÔÇťEvde bir ergen var ki!ÔÇŁÔÇŽ gibi serzeni┼čleri ergen anneleri ve babalar─▒ndan s─▒k├ža duyar olduk. Ergenlik d├Âneminin sanc─▒lar─▒ hele de modern ├ža─č ile birlikte g├╝n├╝m├╝zde ├žok daha karma┼č─▒k ve zorlu ya┼čan─▒yor; hal b├Âyle olunca gen├žte ba┼č a─čr─▒lar─▒ndan ├Âfke patlamalar─▒na hatta intihara dek ciddi tehlikelere yol a├žabiliyor.

Ergenlikte stresin azalt─▒labilmesinde ebeveynlere ├žok ├Ânemli g├Ârevler d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ s├Âyleyen Ac─▒badem Altunizade Hastanesi ├çocuk ve Adolesan Sa─čl─▒─č─▒ Merkezi, ├çocuk Sa─čl─▒─č─▒ ve Hastal─▒klar─▒ Uzman─▒ Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu,┬ákazand─▒r─▒lacak sa─čl─▒kl─▒ ya┼čam bi├žimi ve sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čim ile a┼č─▒r─▒ stresin y├Ânetilebilece─čini vurguluyor. Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu ergenlikte stresi azaltabilecek 8 etkili ├Âneriyi anlatt─▒, ├Ânemli uyar─▒lar ve ├Ânerilerde bulundu.

7ÔÇÖden 70ÔÇÖe modern ├ža─č─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ olan stres, dozunda ve hedefe y├Ânelik oldu─čunda ki┼činin etkinli─čini art─▒rarak, performans─▒n─▒n y├╝kselmesini sa─člayabiliyor ve bu y├Ân├╝yle yararl─▒ olabiliyor. Ki┼čiyi olas─▒ risklere kar┼č─▒ uyan─▒k tutarak koruyabiliyor. Ancak a┼č─▒r─▒ ve y├Ânetilemeyen stres hem fiziksel hem psikolojik sorunlara yol a├žarak ki┼činin sa─čl─▒─č─▒n─▒ tehdit etmesinin yan─▒ s─▒ra, ya┼čam kalitesini de ciddi ├Âl├ž├╝de d├╝┼č├╝r├╝yor. Hele bir de ergenlik d├Ânemiyse!

Alika┼čifo─člu, 10-19 ya┼č aras─▒n─▒ kapsayan ergenlik ├ža─č─▒nda gen├žlerin fiziksel, cinsel ve psikososyal alanlarda pek ├žok geli┼čim ve de─či┼čim ya┼čad─▒─č─▒n─▒ ve bu ya┼čanan de─či┼čimlerin etkisiyle ortaya ├ž─▒kan stresle ba┼č etmek zorunda kald─▒klar─▒n─▒ belirterek ÔÇťErgenler bu d├Ânemde bedenlerinde olu┼čan h─▒zl─▒ de─či┼čime uyum sa─člamak, ebeveynleri ile ili┼čkilerini yeniden ┼čekillendirerek ba─č─▒ms─▒z bir birey olmak, akademik gereklilikleri yerine getirip kendileri i├žin bir meslek se├žmek, akranlar─▒ ve di─čer bireylerle etkile┼čime ge├žerek bulunduklar─▒ sosyal ortamlara uygun sosyal rolleri edinmek, k─▒sacas─▒ kendilerine ├Âzg├╝ bir de─čerler sistemi olu┼čturarak ÔÇśBen kimim?ÔÇÖ sorusuna yan─▒t bulmak ├žabas─▒ i├žindedirler. Bu s├╝re├žlerin her biri ergen i├žin ayr─▒ bir stres kayna─č─▒ olabilirÔÇŁ diyor.

Ba┼č a─čr─▒s─▒ndan depresyona!

Gencin stresle uygun ba┼č etme becerileri geli┼čtirmesinin gerek ergenlik gerekse yeti┼čkinlik d├Âneminde ona b├╝y├╝k yararlar sa─člayaca─č─▒n─▒, kontrol edebildi─či taktirde stres sayesinde hem fiziksel hem psikolojik kazan─▒mlar ya┼čayaca─č─▒n─▒ belirten Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu; stresi y├Ânetme becerisi edinememi┼č ergende ise uzun s├╝reli stresin pek ├žok fiziksel, duygusal ve davran─▒┼čsal sorunlara yol a├žabildi─čini vurguluyor. Ba┼č, kar─▒n ve s─▒rt a─čr─▒s─▒ndan ├Âfke patlamalar─▒na, a┼č─▒r─▒ kayg─▒dan uyku bozukluklar─▒na, ┼čiddet e─čilimi, depresyon hatta intihar e─čilimine kadar pek ├žok ciddi sorun ortaya ├ž─▒kabilece─čine dikkat ├žeken Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu, ailelere ├žok ├Ânemli g├Ârevler d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ belirterek ÔÇťErgenin stresle ba┼č etme becerilerinin hen├╝z tam olarak geli┼čmemi┼č oldu─čunu, etkin ba┼č etme becerilerini geli┼čtirebilmek i├žin anne babas─▒n─▒n deneyimlerine ve deste─čine gereksinimi oldu─čunu unutmay─▒n. Her ├žocu─čun ├Âzerk oldu─čunu, baz─▒ alanlarda ba┼čar─▒l─▒ olabilece─čini kabul edin. Arkada┼člar─▒ ile k─▒yaslamay─▒nÔÇŁ diyor.

Stresle ba┼č edebilmesi i├žin bu 8 davran─▒┼č─▒ kazand─▒r─▒n!

Peki ebeveynler, ├žocuklar─▒na stresle etkin ba┼č etme becerilerini nas─▒l kazand─▒rabilirler? Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu ├Ânerilerini ┼č├Âyle s─▒ral─▒yor;

Sorun saptama ve ├ž├Âzme

Sorun ├ž├Âzmeyi yani sorunu tan─▒mlamay─▒, ├ž├Âz├╝m i├žin uygun se├ženekleri g├Âzden ge├žirmeyi, yard─▒m alabilece─či ki┼čileri ya da ┼čeyleri saptamay─▒ ├Â─čretin. Kendi ├ž├Âz├╝m yollar─▒n─▒ bulmalar─▒na olanak verin, en sonunda sonucu birlikte de─čerlendirin.

D├╝zenli ve kaliteli uyku

Uyku d├╝zeni olu┼čturmas─▒na yard─▒m edin. ├ç├╝nk├╝ yap─▒lan bilimsel ├žal─▒┼čmalar, yeterli ve kaliteli uykunun hem fiziksel hem zihinsel hem de ruhsal a├ž─▒dan sa─čl─▒─ča olumlu etkilerini a├ž─▒k├ža ortaya koyuyor.

Sa─čl─▒kl─▒ beslenme al─▒┼čkanl─▒─č─▒

G├╝ne iyi bir kahvalt─▒yla ba┼člama ve sa─čl─▒kl─▒ beslenme davran─▒┼č─▒ kazand─▒r─▒n. Beslenmesinin B grubu vitaminleri (tah─▒llar, bezelye, kuru kay─▒s─▒ vb), C vitamini (ye┼čil yaprakl─▒, turuncu ve k─▒rm─▒z─▒ sebze ve meyveler), triptofan (tavuk, bal─▒k, et), seratonin metabolizmas─▒nda rol oynayan demir (k─▒rm─▒z─▒ et, brokoli, domates vb) ve magnezyumdan (muz, avokado, kereviz vb) zengin olmas─▒na, yeterli D vitamini almas─▒na ├Âzen g├Âsterin. ┼×ekerli gazl─▒ i├žeceklerden, fast-food ve ┼čekerli g─▒dalardan uzak durmas─▒n─▒ ├Âzendirin. B├Âylece edinece─či sa─čl─▒kl─▒ beslenme davran─▒┼č─▒ uzun s├╝rede bir al─▒┼čkanl─▒─ča d├Ân├╝┼čerek hem ergenlik hem de yeti┼čkinlik d├Âneminde stresle daha kolay ba┼č etmesine ve onun zararl─▒ etkilerinden korunmas─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Hobiye te┼čvik edin

Prof. Dr. M├╝jgan AliKa┼čifo─člu ÔÇťHobi edinmesini, yapmaktan zevk ald─▒─č─▒ etkinliklere zaman ay─▒rmas─▒n─▒ ve kat─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n. Ergenler akranlar─▒yla gruplar halinde yapt─▒klar─▒ spor, m├╝zik, sanat ve sosyal etkinliklerden ├žok ho┼član─▒rlar ve keyif al─▒rlar. Bu etkinlikler bir yandan onlar─▒n sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimlerini desteklerken, bir yandan bir ┼čey ├╝retme ya da bir amaca odaklanma duygusunu ya┼čamalar─▒na ve ├Âzdenetimlerinin geli┼čmesine yard─▒mc─▒ olur. B├Âylelikle stresle ba┼č etmeleri kolayla┼č─▒rÔÇŁ diyor.

Sporla ilgilenmesini sa─člay─▒n

Ekran kar┼č─▒s─▒nda ge├žirdi─či s├╝reyi (telefon, tablet, oyun konsolu ve TV dahil) kar┼č─▒l─▒kl─▒ anla┼čarak g├╝nl├╝k 2 saatin alt─▒na indirmesi, hareketsizlikten ka├ž─▒nmas─▒ ve sporla ilgilenmesi konusunda te┼čvik edin. Fiziksel etkinlik, ├Âzellikle bireyin zevkle kat─▒ld─▒─č─▒ bir etkinlik stresin en ├Ânemli ilac─▒ olan endorfin sal─▒n─▒m─▒n─▒ art─▒rarak stresle ba┼č etmeyi kolayla┼čt─▒r─▒yor. Ayr─▒ca bedenin dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒ art─▒rarak zor i┼člerin yap─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒yor ve ki┼činin ├Âzg├╝venini olumlu y├Ânde etkiliyor.

├ľdevini onun yerine siz yapmay─▒n

Anne babalar zaman zaman ├žocuklar─▒n─▒n yerine okul ├Âdevlerini yapmaya kalkabiliyorlar. Oysaki bu durum ├žocu─čunuzun kendini yetersiz hissetmesine yol a├žabiliyor. Onun as─▒l gereksinimi ders ├žal─▒┼čma saatlerini d├╝zenlenmesine ve ders ├žal─▒┼čmak i├žin uygun ortam─▒n sa─članmas─▒na yard─▒m etmeniz. Tek ba┼č─▒na ders ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ te┼čvik edin, ancak gereksinim duydu─čunda yard─▒ma haz─▒r olun. B├Âylece g├╝ven ve dayan─▒┼čma duygular─▒n─▒n geli┼čmesine destek olarak akademik ya┼čant─▒s─▒nda kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ stresin etkilerini azaltabilirsiniz.

Onu dinleyin

Ergenlik ├ža─č─▒nda ebeveynlerden akranlara y├Ânelim olsa da, ebeveynlerin sa─člad─▒─č─▒ sosyal destek hem ergenin sa─čl─▒kl─▒ geli┼čmesi hem de stresli ya┼čam olaylar─▒ ile ba┼č edebilmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli.

Ele┼čtirmeden, yarg─▒lamadan duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini payla┼čmas─▒na izin verin. Bir sorunu oldu─čunda payla┼č─▒m tercihini ona b─▒rak─▒n, payla┼čmas─▒ konusunda zorlamay─▒n. B├Âylece aile i├žinde kendisini g├╝vende hissetmesini sa─člay─▒n. G├╝ven ve dayan─▒┼čma duygusunun ya┼čand─▒─č─▒ aile i├žinde yeti┼čen, ya┼čayan birey d─▒┼č d├╝nyan─▒n yaratm─▒┼č oldu─ču s─▒k─▒nt─▒ ve kayg─▒lar─▒ndan kendisini koruyabilir.

Eski ba┼čar─▒lar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒n

Prof. Dr. M├╝jgan Alika┼čifo─člu, ÔÇŁKendiyle ilgili olumsuz duygular─▒na odaklanmak yerine, sonuca y├Ânelik cesaretlendirici konu┼čmalar yap─▒n. Strese neden olabilecek bir duruma girmeden ├Ânce ├žocu─čunuzu buna haz─▒rlay─▒n. ├ľrne─čin; s─▒nav ├Âncesi daha ├Ânce ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču s─▒navlar─▒ an─▒msat─▒n. Ba┼čar─▒lar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek kendi kendisini co┼čturmas─▒na destek olunÔÇŁ diyor.

Kategoriler
Ya┼čam

Kestane ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendiriyor, kalbi koruyor

K─▒┼č─▒n vazge├žilmez lezzeti, vitamin, mineral ve lif bak─▒m─▒ndan zengin olan kestanenin kolesterol, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k, kalp ve strese kar┼č─▒ bir ├žok olumlu etkisi bulunuyor.

100 gram─▒nda 170 kalori bulunan kestane,┬á B ve C grubu vitaminleri, potasyum, magnezyum, demir a├ž─▒s─▒ndan zengin bir kaynakt─▒r. Diyet lifi a├ž─▒s─▒ndan 100 gram kestane g├╝nl├╝k ihtiyac─▒n y├╝zde 21ÔÇÖini kar┼č─▒layabiliyor.

Anadolu Sa─čl─▒k Merkezi Beslenme ve Diyet Uzman─▒ Ula┼č ├ľzdemir, kestanenin di─čer yararlar─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde a├ž─▒kl─▒yor:

KALB─░ KORUYOR

Kestanenin i├žerdi─či toplam ya─č miktar─▒n─▒n di─čer kuru yemi┼člerden az bulunuyor.┬áTekli ve ├žoklu doymam─▒┼č ya─č asitleri i├žerdi─činden hastal─▒klar i├žin koruyucudur. LDL kolesterol├╝ d├╝┼č├╝r├╝r, kalbi koruyan HDL kolesterol├╝ art─▒r─▒r. Kestane, kolesterol├╝ dengelemede ve koroner kalp hastal─▒klar─▒ riskini azaltmaya yard─▒mc─▒ oluyor.

C V─░TAM─░N─░ DEPOSU

Diyet Uzman─▒ Ula┼č ├ľzdemir, kestanenin di─čer faylar─▒n─▒ ┼č├Âyle s─▒ralad─▒: 100 gram kestane g├╝nl├╝k ihtiyac─▒n y├╝zde 72ÔÇÖsini kar┼č─▒layabilir. Kestane, i├žerdi─či antioksidan bile┼čenler ve C vitamini sayesinde serbest radikallerden v├╝cudu koruyarak ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ g├╝├žlendirir. B kompleks vitaminleri a├ž─▒s─▒ndan zengin olmas─▒ndan dolay─▒ da b├╝y├╝me ve geli┼čmeyi destekler, k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri olu┼čumuna yard─▒mc─▒ olur. Ayr─▒ca gribe kar┼č─▒ da koruyucudur.

STRES─░N ZARARLARINI ├ľN├ťYOR

Kestanenin i├žeri─činde bulunan potasyum kas yorgunlu─čunu gidererek v├╝cuda zindelik veriyor. ─░├žeri─činde gluten bulunmad─▒─č─▒ndan ├ž├Âlyak hastalar─▒nda, gluten intolerans─▒ olanlarda ve alerjisi olanlarda t├╝ketilmesi bir sa─čl─▒k problemi te┼čkil etmiyor.

D─░YABET HASTALARI D─░KKAT ETMEL─░

Kestane sa─čl─▒k deposu olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra y├╝ksek karbonhidrat i├žeri─či nedeniyle kontroll├╝ t├╝ketilmeli. Y├╝ksek potasyum i├žeri─či nedeniyle b├Âbrek hastalar─▒ hekimine dan─▒┼čmadan kestane t├╝ketmemeli. Diyabet hastalar─▒ ve zay─▒flama diyeti yapanlar kestane t├╝ketirken porsiyon konusunda ├žok dikkatli olmal─▒. (Vasfiye ├ľzcanbaz)