Kategoriler
Ya┼čam

Di┼č macunu, g├Âz makyaj─▒ ve daha bir├žok ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ Eski M─▒s─▒r icad─▒

Binlerce y─▒l ├Ânce eski M─▒s─▒rl─▒lar d├╝nyada bilinen en geli┼čmi┼č medeniyet olarak g├Âr├╝l├╝yordu. Hayatlar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmak ve sa─čl─▒klar─▒n─▒ korumak amac─▒yla di┼č macunu, takvim ve saban gibi bir├žok yenili─če ├Ânc├╝l├╝k ettiler.

G├╝zelliklerine de ├Ânem veren eski M─▒s─▒rl─▒lar, e─čitime, k├╝lt├╝rel ya┼čama ve sa─čl─▒─ča dair bir├žok alanda yeni bulu┼člar ger├žekle┼čtirdi. HowStuffWorks isimli internet sitesinde yer alan habere g├Âre, M─▒s─▒rl─▒ kad─▒nlar s├╝sl├╝ m├╝cevherler ve peruklar kullan─▒rken, erkekler ise spor olarak boks, eskrim ve g├╝re┼č yap─▒yorlard─▒. ├çocuklar ise masa oyunlar─▒, bebekler ve di─čer oyuncaklarla oynuyorlard─▒. Ayn─▒ zamanda bu toplum modadan tar─▒ma kadar bir├žok alanda yeni ke┼čifler yapm─▒┼čt─▒r.

─░┼čte ilgin├ž 10 M─▒s─▒r icad─▒:

G├Âz makyaj─▒

─░nsanl─▒k tarihindeki ├Ânemli bir bulu┼č olan tekerlek ve ate┼čle ayn─▒ kategoride s─▒n─▒fland─▒r─▒lmasa da ke┼čfedildi─či M.├ľ. 4000 y─▒l─▒ndan beri g├Âz makyaj─▒n─▒n asla modas─▒ ge├žmedi.

Yaz─▒l─▒ dil

Hikaye anlatmak i├žin ├žizim kullan─▒m─▒ yeni de─čildir. Fransa ve ─░spanyaÔÇÖda ma─čara resimleri bulundu. Fakat ├žizgiler ve boyamalar binlerce y─▒ll─▒k ilk yaz─▒l─▒ dili i├žermiyor. ─░lk yazma sistemleri M─▒s─▒r ve MezopotamyaÔÇÖda g├Âr├╝ld├╝. M─▒s─▒r yaz─▒ sistemi piktogramlarla ba┼člad─▒. Bunlar bir nesneyi resimle anlatmaya dayanan sembollerdi, fakat bunun s─▒n─▒rlar─▒ vard─▒. Zamanla M─▒s─▒rl─▒lar yazma sistemine alfabetik karakterler eklediler. Bug├╝n herkes hiyeroglifleri M─▒s─▒rl─▒lar─▒n olu┼čturdu─čunu bilir.

Papir├╝s

├çinlilerÔÇÖin M.├ľ. 140 y─▒l─▒nda ka─č─▒d─▒n ke┼čfiyle d├╝nyay─▒ de─či┼čtirdi─či d├╝┼č├╝n├╝lse de M─▒s─▒rl─▒lar binlerce y─▒l ├Ânce papir├╝s bitkisinden ├Ânemli bir madde geli┼čtirdiler. Bu sa─člam ve saza benzeyen bitki Nil kenar─▒ndaki batakl─▒k alanlarda yeti┼čiyordu.

Takvim

├ço─čumuz takvim olmazsa hastane randevular─▒n─▒ ya da ├Ânemli g├Âr├╝┼čmeleri hat─▒rlamakta zorlan─▒rd─▒k. Fakat eski M─▒s─▒rÔÇÖda takvim k─▒tl─▒kla ziyafet aras─▒ndaki fark anlam─▒na geliyordu. Takvim olmadan eski M─▒s─▒rl─▒lar NilÔÇÖin ne zaman ta┼č─▒p sele yol a├žaca─č─▒n─▒ bilemezdi. Bu bilgi olmadan ise t├╝m tar─▒m sistemleri riske girerdi.

Saban

M─▒s─▒rl─▒lar ve S├╝merler M.├ľ 4000 y─▒llar─▒nda saban─▒ kullanan ilk toplumlar olarak biliniyor. Duvar boyalar─▒nda d├Ârt adam─▒n tarlada birlikte sabanla ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝yor.

Naneli ┼čeker

Sar─▒msak ya da so─čan yedikten sonra a─č─▒z kokusu b├╝y├╝k bir sorundur. Bundan kurtulmak i├žin ya naneli sak─▒z ├ži─čneriz ya da naneli ┼čeker atar─▒z a─čz─▒m─▒za. Peki naneli ┼čekeri kimin buldu─čunu biliyor musunuz? G├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi eski M─▒s─▒rÔÇÖda da a─č─▒z kokusu k├Ât├╝ di┼č bak─▒m─▒n─▒n belirtisi olarak g├Âr├╝l├╝yordu. Fakat bizim gibi onlar di┼č ├ž├╝r├╝─č├╝ne yol a├žan ┼čekerli i├žecekler ve yiyecekler t├╝ketmiyordu. Ekmek yapmak i├žin un ├Â─č├╝tmede kullan─▒lan ta┼člar ├žok fazla kum ├ž─▒kmas─▒na yol a├ž─▒yordu ve bu da ekmeklerine giriyordu. Bunlar da di┼čleri enfeksiyona a├ž─▒k hale getiriyordu. M─▒s─▒rl─▒lar─▒n t─▒p sorunlar─▒ i├žin bir├žok uzman─▒ vard─▒. Fakat di┼člerini ve di┼četlerinin bozulmas─▒n─▒ durdurmak i├žin di┼čhekimleri veya cerrahlar─▒ yoktu. T├╝ts├╝, sar─▒ sak─▒z (m├╝r) ve tar├ž─▒n─▒n balla kaynat─▒l─▒p hap ┼čekli verilerek olu┼čturulmu┼č naneyi ke┼čfettiler.

Bowling

─░ngiliz antropolog Flinders Petrie, arkeolog ekibiyle birlikte, 1930 y─▒l─▒nda M─▒s─▒rÔÇÖda yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalarda bowlinge benzer bir oyunun oynand─▒─č─▒na dair kan─▒tlar bulmu┼čtur. Burada yakla┼č─▒k 4 metre uzunlu─čunda, 20 santimetre geni┼čli─činde ve 10 santimetre derinli─činde bir kanal ile ├že┼čitli b├╝y├╝kl├╝klerde toplar bulundu.

Sa├ž ve sakal tra┼č─▒

Belki M─▒s─▒rl─▒lar sa├žlar konusunda titizlenen ilk eski insanlard─▒r. Sa├ž─▒n temiz olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝p sa├žlar─▒n─▒ k─▒sa keserlerdi ya da her g├╝n tra┼č olurlard─▒. Rahipler de ├╝├ž g├╝nde bir t├╝m v├╝cutlar─▒n─▒ tra┼č ederdi. M─▒s─▒rl─▒lar ilk tra┼č aletlerini ke┼čfettiler. Ayn─▒ zamanda berberlik mesle─čini de bulmu┼č oldular.

Kap─▒ kilidi

─░lk kap─▒ kilidi M.├ľ 4000 y─▒l─▒nda eski M─▒s─▒rl─▒lar taraf─▒ndan bulunmu┼čtur. Bu temel olarak ├živili mandal kilidiydi. Kap─▒ anahtar─▒n girmesiyle y├Ânlendirilebilen ├živilerle ba─člant─▒l─▒yd─▒. Anahtar yerine yerle┼čince ├živiler kay─▒yordu ve kap─▒ a├ž─▒l─▒yordu. M─▒s─▒r kilitleri Romal─▒lar taraf─▒ndan yap─▒lan teknolojiden daha g├╝venilirdi.

Di┼č macunu

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi ekmekleri kumluydu ve bu durum di┼člerin zarar g├Ârmesine yol a├ž─▒yordu. Di┼čhekimleri olmamas─▒na ra─čmen di┼člerini temiz tutmak i├žin ├žaba harc─▒yorlard─▒. Arkeologlar mumyalar─▒n yan─▒nda k├╝rdanlar buldular. Bunun yan─▒ s─▒ra M─▒s─▒rl─▒lar di┼č macunu formunda bir bulu┼č geli┼čtirdiler. (Vasfiye ├ľzcanbaz)