Kategoriler
Ya┼čam

U├žak kazas─▒ndan sa─č kurtulmak m├╝mk├╝n m├╝?

U├žak kazas─▒ndan sa─č kurtulma ihtimaliniz ne kadar? Ya da cep telefonu kullan─▒rken mi yoksa ara├ž kiti kullanarak m─▒ g├╝vendesiniz? Bu konuda bildikleriniz ne kadar do─čru?┬áBBC Focus dergisinde yer alan habere g├Âre, i┼čte d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ula┼č─▒m efsanelerinden baz─▒lar─▒:

U├žak kazas─▒ndan birinin sa─č kurtulmas─▒ ├žo─čunlukla imk├óns─▒zd─▒r┬á

AmerikaÔÇÖda sivil havac─▒l─▒k kazalar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak amac─▒yla Ulusal Ula┼čt─▒rma G├╝venlik Kurulu taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čma, bunun ba┼čka t├╝rl├╝ olabilece─čini ├Âne s├╝r├╝yor. AmerikaÔÇÖda 1983 ve 2000 y─▒llar─▒ aras─▒nda toplam 568 u├žak kazas─▒ meydana geldi. U├žaktaki 53 bin 487 ki┼čiden 51 bin 207ÔÇÖsi hayatta kald─▒. Kazalar─▒n yakla┼č─▒k y├╝zde 96ÔÇÖs─▒ olumlu sonu├žland─▒. Greenwich ├ťniversitesiÔÇÖnden u├žu┼č g├╝venli─či uzman─▒ Prof. Ed Galea, u├žak kazas─▒nda hayatta kalman─▒n en iyi yolunu inceledi ve olduk├ža kullan─▒┼čl─▒ ÔÇťRule of Five- 5 KuralÔÇŁ ├Ânerdi. En iyi koltuklar─▒n ├ž─▒k─▒┼člar─▒n yan─▒ndaki sa─čdaki koltuklar oldu─čunu s├Âyleyen Galea, ÔÇťAncak herhangi bir ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒ i├žinde ilk be┼č s─▒rada olmak hayatta kalma ┼čans─▒n─▒z─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de art─▒r─▒yorÔÇŁ dedi.

Hands-free kitiyle kullanarak araba s├╝rmek daha g├╝venli

Bu do─čru de─čil. Ula┼čt─▒rma Ara┼čt─▒rma Laboratuar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lan ara┼čt─▒rmada, cep telefonu kullanman─▒n konsantrasyon seviyesinin alkolden bile daha k├Ât├╝ oldu─ču tespit edildi. Ara┼čt─▒rmac─▒lar, cep telefonuyla ya da hands-free ara├ž kitiyle cep telefonu kullanmalar─▒n─▒n yan─▒nda alkoll├╝ ve alkols├╝z s├╝r├╝c├╝leri, 4 ko┼čul (─▒l─▒ml─▒ trafikte otoyol, ├Ândeki arac─▒ takip ederken, virajl─▒ yolda ve trafik ─▒┼č─▒kl─▒ ikili y├╝k ta┼č─▒ma yolu) alt─▒nda test ettiler.

Her testte, s├╝r├╝c├╝ler standart soru dizisine cevap verdiler ve deneyciyle konu┼čtular. Alkol├╝n etkisi alt─▒ndaki s├╝r├╝┼č performans─▒n─▒n normal s├╝r├╝┼čten ├Ânemli ├Âl├ž├╝de daha k├Ât├╝ oldu─čunu buldular. Ancak, hands-free kitiyle araba kullanman─▒n alkoll├╝ araba kullanmaktan daha da k├Ât├╝ oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Yoksa sizde de gizli kalp mi var?

Y├╝zy─▒llard─▒r t─▒p d├╝nyas─▒n─▒n radar─▒nda yer alan kalp hastal─▒─č─▒, do─ču┼čtan meydana gelebiliyor ya da beslenme, ya┼čam bi├žimi gib fakt├Ârler nedeniyle olu┼čabiliyor.

VKV Amerikan Hastanesi Kardiyoloji B├Âl├╝m├╝ doktorlar─▒ndan Uzm. Dr. Alpaslan Ery─▒lmaz, gen├ž insanlarda ani ├Âl├╝me neden olan hastal─▒klar─▒n en ba┼č─▒nda kalp sorunlar─▒n─▒n geldi─čini belirtiyor. Kalbin ritim bozukluklar─▒, ciddi kapak hastal─▒klar─▒ ve kalbin a┼č─▒r─▒ b├╝y├╝mesiyle seyreden kalp kas─▒ hastal─▒klar─▒ gen├ž insanlarda ani ├Âl├╝mlere neden oldu─čunu belirten Ery─▒lmaz, “Do─ču┼čtan gelen kalp rahats─▒zl─▒klar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra beslenme ve ya┼čam bi├žimi de kalp rahats─▒zl─▒klar─▒n─▒ tetikleyen ├Ânemli bir kriter. Ani ├Âl├╝mlerde bu gizli kalp sorunu ise en yayg─▒n olarak kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z konu. Ya┼čl─▒larda oldu─ču gibi gen├žlerde de ani ├Âl├╝mlerin en yayg─▒n sebebi, kalbi besleyen koroner damarlar─▒n t─▒kanmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan kalp kriziÔÇŁ dedi.

Ani ├Âl├╝mlerin alt─▒nda yatan en ├Ânemli sorunun ÔÇťgizli kalpÔÇŁ oldu─čunu s├Âyleyen Ery─▒lmaz, gen├ž ya┼čta ge├žirilen kalp krizlerinin genellikle hafif ya da orta dereceli darl─▒klardan kaynakland─▒─č─▒na dikkat ├žekiyor. Kalp krizi ├Âncesi d├Ânemde yap─▒lan elektrokardiyografi, efor testi ile kalpte kanlanma bozuklu─čunu g├Âsteren talyum sintigrafisi ve stres EKO gibi testler normal ├ž─▒kabiliyor. Hatta bu testlerin tamamen normal oldu─ču baz─▒ ki┼čiler, m├╝teakip g├╝n ve aylarda kalp krizi ge├žiriyor ve y├╝ksek oranda da hayat─▒n─▒ kaybetme riskiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒yor. Halk aras─▒nda bu durum ÔÇśgizli kalp hastal─▒─č─▒ÔÇÖ olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde ├Âzellikle kalp ┼čik├óyeti olmayan ancak kalp hastal─▒─č─▒ geli┼čme riski orta veya y├╝ksek olan gen├ž insanlarda koroner kalsiyum skorlama veya bilgisayarl─▒ tomografik anjiografi ile damar sertli─či ve damar darl─▒klar─▒ tespit edildi─čini vurgulayan Ery─▒lmaz, daha ileri ya┼čtaki hastalarda elektrokardiyografi, efor testi, talyum sintigrafisi ve stres ekokardiyografi testleriyle hastal─▒─č─▒n te┼čhis edilmesi ihtimalinin y├╝kseldi─čine dikkat ├žekerek, ancak yine bu ya┼člarda kesine en yak─▒n sonu├žlar─▒n bilgisayarl─▒ tomografik anjiografi ile elde edilebilece─čini vurgulad─▒.

Gen├ž ya┼čta kalp krizi ├Âld├╝r├╝c├╝ olabilir

Damar sertli─činin ileri ya┼člarda daha yayg─▒n olmakla birlikte gen├ž insanlarda da g├Âr├╝lebildi─čine dikkat ├žeken Ery─▒lmaz, ÔÇťGenellikle erkeklerde 45 ya┼č alt─▒nda, kad─▒nlarda ise 55 ya┼č alt─▒nda kalp krizi gen├ž kabul edilir. Hatta halk aras─▒nda gen├ž ya┼čta ge├žirilen kalp krizlerinin daha a─č─▒r seyretti─či ya da ├Âld├╝r├╝c├╝ oldu─čuna inan─▒l─▒r. Bilimsel veriler ve ara┼čt─▒rmalar da bu durumu do─črulamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ ya┼č ilerledik├že ve damarlar yava┼č yava┼č darald─▒k├ža, kalbin koroner damarlar─▒ aras─▒nda kendili─činden yeni k├Âpr├╝ by-passlar olu┼čmakta ve ani damar t─▒kanmas─▒ durumunda bu by-passlardan gelen kan, kalp krizinin a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ azaltabilmektedir. Fakat gen├žlerde hen├╝z bu k├Âpr├╝ by-passlar olu┼čmam─▒┼č oldu─čundan, kalp krizi kalbe daha a─č─▒r hasar vermektedir,ÔÇŁ dedi.

Kangren olan kalp, kriz ge├žiriyor

Ery─▒lmaz, ÔÇťAtardamarlar─▒n i├žinde biriken, damarlar─▒n i├žini daraltan veya t─▒kayan kolesterol birikintilerine ÔÇśplakÔÇÖ, hastal─▒─ča t─▒pta ÔÇśaterosklerozÔÇÖ, halk dilinde ise ÔÇśdamar sertli─čiÔÇÖ diyoruz. Damarlar─▒n i├žindeki bas─▒n├ž varl─▒─č─▒ ve s├╝rekli kan ak─▒┼č─▒ zaman zaman bu plaklar─▒ ├žatlat─▒yor. Kandaki p─▒ht─▒la┼čma, damar─▒ delinmi┼č veya y─▒rt─▒lm─▒┼č olarak alg─▒lad─▒─č─▒ i├žin p─▒ht─▒ olu┼čturarak deli─či t─▒kamaya ├žal─▒┼č─▒r, ancak ayn─▒ zamanda bu p─▒ht─▒ damar─▒n da i├žini tamamen t─▒kayarak kalbin belli bir b├Âl├╝m├╝n├╝n kans─▒z kalmas─▒na ve kangren olmas─▒na neden olmaktad─▒r. Yine bu durum t─▒pta ÔÇśmyokard infarkt├╝s├╝ÔÇÖ, halk dilinde de ÔÇśkalp kriziÔÇÖ olarak bilinmektedir,ÔÇŁ dedi.

45 ya┼č ├Âncesi kalp krizinde aile ├Âyk├╝s├╝ ├Ânemli!

Baz─▒ insanlar─▒n damarlar─▒n─▒n i├žinin do─čumundan itibaren p─▒r─▒l p─▒r─▒lken, ayn─▒ ya┼č ve cinsiyetteki di─čer insanlar─▒n damarlar─▒n─▒n sertle┼čebildi─čine dikkat ├žeken┬áUzm. Dr. Alpaslan Ery─▒lmaz, ÔÇťNeden-sonu├ž analizleri yap─▒ld─▒─č─▒nda baz─▒ risk fakt├Ârleri kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Ya┼č─▒n ilerlemesi, sigara, kolesterol y├╝ksekli─či, tansiyon y├╝ksekli─či, ┼čeker hastal─▒─č─▒, ┼či┼čmanl─▒k, stresli ya┼čam ve ki┼činin ailesinde 45 ya┼č ├Âncesi kalp krizi ge├žiren birisinin olmas─▒ en ├Ânemli nedenler aras─▒nda bulunuyor. Bu risk fakt├Ârlerinden birka├ž tanesine sahip olan bir bireyin kalp krizi geli┼čme riski de o oranda artar. Bu risk fakt├Ârlerinin baz─▒lar─▒ de─či┼čtirilemez ki bunlar ya┼č─▒n ilerlemesi ve ailesel yatk─▒nl─▒kt─▒r. Di─čer fakt├Ârler ise de─či┼čtirilebilir ve tedavi edilebilir, yani risk olmaktan ├ž─▒kar. Dolay─▒s─▒yla damar sertli─či ve kalp krizinin ├Ân├╝ne ge├žilebilir. Bunun i├žin ya┼čam ┼čeklini sa─čl─▒kl─▒ y├Âne modifiye etmek, sigaray─▒ b─▒rakmak, tansiyon y├╝ksekli─čini ve ┼čeker hastal─▒─č─▒n─▒ kontrol alt─▒na alarak tedavi etmek gerekiyor,ÔÇŁ dedi.

Mutlaka kardiyoloji uzman─▒na gidin

Ki┼činin risk fakt├Ârlerinden bir ka├ž─▒na sahip olmas─▒ durumunda erken te┼čhis i├žin bir kardiyoloji uzman─▒na ba┼čvurmas─▒ gerekti─čine dikkat ├žeken┬áUzm. Dr. Alpaslan Ery─▒lmaz┬á┼čunlar─▒ aktard─▒:

ÔÇť├ľncelikle yeni ve kapsaml─▒ risk analizi kriterlerine g├Âre ki┼činin ├Ân├╝m├╝zdeki 10 y─▒l i├žinde kalp krizi ge├žirme riskini hesapl─▒yoruz.

Orta veya y├╝ksek riskli hastalarda kalp damarlar─▒nda darl─▒k veya t─▒kan─▒kl─▒k olup olmad─▒─č─▒n─▒, hatta ba┼člang─▒├ž a┼čamas─▒nda bile olsa damar sertli─či olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol etmek gerekir.

Buradaki test se├žimi ki┼činin gen├ž veya ya┼čl─▒ olmas─▒na ya da g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒n─▒n olup olmamas─▒na g├Âre de─či┼čir.

Ancak kalp damar hastal─▒─č─▒na yakalanma riski y├╝ksek olan bir ki┼činin hi├ž bir kalp ┼čik├óyeti olmasa bile daha ba┼člang─▒├ž a┼čamas─▒ndaki damar sertli─činin saptanmas─▒yla al─▒nacak ├Ânlemler ve yap─▒lacak tedavilerle sonradan kar┼č─▒la┼č─▒labilecek kalp krizleri ve ani ├Âl├╝mler ├Ânlenebilir.

Testlerde kalp damarlar─▒nda belirgin darl─▒k veya t─▒kan─▒kl─▒k oldu─ču y├Ân├╝nde bir ┼č├╝phe olu┼čursa ya da ki┼či y├╝ksek riskli grupta yer al─▒yorsa;

Kas─▒k ya da kol atardamar─▒ndan yap─▒lan klasik kateter koroner anjiografi yap─▒lmal─▒d─▒r. Ancak burada g├Âzden ka├ž─▒r─▒lmamas─▒ ve de ├Âzellikle vurgulanmas─▒ gereken nokta ┼čudur; bu ├Âneriler hi├ž bir ┼čekilde kalp ┼čik├óyeti ve bilinen kalp hastal─▒─č─▒ olmayan hastalarda uygulanabilir.

Hali haz─▒rda g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒ ┼čik├óyetleri olan veya daha ├Ânce kalp krizi ge├žiren, damar t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ oldu─ču bilinen hastalar, damarlar─▒ balon, stent ya da by passla a├ž─▒lm─▒┼č bile olsa bu grupta yer almaz.

Yani bu hastalar i├žin koroner kalsiyum skorlama ve tomografik koroner anjiografi, te┼čhis ve takip i├žin uygun testler de─čildir.

G├Âr├╝nt├╝leme y├Ântemlerinde ciddi bir darl─▒k veya birden ├žok darl─▒klar saptanmas─▒ durumunda yap─▒lacak tedavide ise;

Balon anjioplasti ile birlikte stentleme ya da teknik olarak stent m├╝mk├╝n olmayan hastalarda klasik by-pass yap─▒l─▒r.

Hafif ve orta darl─▒k saptanan hastalarda ise hem darl─▒klar ciddi dereceye ilerlememesi ya da daha hafif-orta iken bile kalp krizine d├Ân├╝┼čmemesi i├žin maksimum medikal tedavi olarak adland─▒r─▒lan kolesterol d├╝┼č├╝r├╝c├╝, aspirin, beta bloker ve ACE inhibit├Âr├╝ olarak adland─▒r─▒lan ila├žlar─▒n hemen hemen tamam─▒ kullan─▒l─▒r.

Ayr─▒ca e─čer ki┼čide mevcutsa tedavi edilebilen risk fakt├Ârleri olan sigaran─▒n b─▒rak─▒lmas─▒, tansiyon tedavisi, diyabet tedavisi, obezitenin azalt─▒lmas─▒ ve stresin azalt─▒lmas─▒ da do─črudan kalp krizi ge├žirilme riskini ve damar sertli─činin ilerlemesini azaltmaktad─▒r.ÔÇŁ

Kategoriler
Sa─čl─▒k

“Kariyer” demeden ├Ânce tekrar d├╝┼č├╝n├╝n!

Bilim, anne olma ya┼č─▒n─▒ geciktirmek isteyen kad─▒nlar i├žin b├╝y├╝k ├Ânemi olan 24 yeni gen ke┼čfetti. Kad─▒n─▒n hangi ya┼ča kadar ├žocuk sahibi olabilece─čine bu genler karar veriyor.

ÔÇśKariyer de yapar─▒m ├žocuk daÔÇÖ slogan─▒ art─▒k o kadar da kolay s├Âylenmeyece─čini s├Âyleyen┬áKad─▒n Hastal─▒klar─▒ Do─čum ve T├╝p Bebek Uzman─▒ Op. Dr. Bet├╝l G├Ârgen, ├že┼čitli nedenlerle ├žocuk yapmay─▒ geciktiren kad─▒nlar─▒ yak─▒ndan ilgilendiren bu yeni bulu┼č hakk─▒nda ├Ânemli bilgiler verdi.

Genler hamile kalmada ├Ânemli

Yap─▒lan son bilimsel ├žal─▒┼čmalarda kad─▒nlar─▒n ├žocuk sahibi olabilme kapasitesini ├Âng├Ârebilen genler bulundu─čunu belirten G├Ârgen, bu genlerdeki baz─▒ varyasyonlara sahip kad─▒nlar─▒n, sahip olmayan hemcinslerine g├Âre ├žok daha fazla gebe kalabilme kapasitesine sahip oldu─čuna dikkat ├žekti.

Bu genlerin kad─▒n─▒n daha uzun s├╝re ├╝reyebilmesini sa─člad─▒─č─▒ gibi menopozu da geciktirdi─čine de─činen G├Ârgen, g├╝n├╝m├╝zde kariyer ve e─čitim nedeniyle ├žocuk sahibi olmay─▒ ertelemeyi d├╝┼č├╝nen kad─▒nlar i├žin bu bilginin daha da ├Ânem kazand─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒.

Test ile ├žocu─čunuz olup olamayaca─č─▒n─▒ ├Â─čreneceksiniz

Tabii ki ├žocuk sahibi olma konusunda rol oynayan ve etkili olan pek ├žok d─▒┼č etkenler de var. Ama bu yeni bulgular do─črultusunda olu┼čturulacak bir test kad─▒nlara bebek sahibi olmay─▒ ertelemek i├žin kalan g├╝venli s├╝renin ne oldu─čunu g├Âsterebilir.

Yap─▒lan istatistikler, bu gen varyasyonlar─▒na sahip kad─▒nlar─▒n, bu varyasyonu i├žermeyen hemcinslerine g├Âre y├╝zde 10 daha fazla ├╝reyebilme kapasitesine sahip oldu─čunu g├Âsterdi.

B├Âylece ├žok yak─▒n bir gelecekte, doktorlar hastalar─▒n─▒n ÔÇś├çocuk yapmak i├žin daha ne kadar bekleyebilirim?ÔÇÖ sorusuna net yan─▒t verebilecekler.ÔÇŁ

Op. Dr. Bet├╝l G├Ârgen, bu genlerin cinselli─če ba┼člama ya┼č─▒ ve menopoza giri┼č zaman─▒ gibi daha ├Ânceden bilinmeyen sorulara da cevap verebildi─čini s├Âzlerine ekledi.

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Sessiz kalp hastal─▒─č─▒n─▒ belirleyen testler

Doktorlar a├ž─▒s─▒ndan kalp hastal─▒─č─▒n─▒ EKG ve kolesterol tablosu gibi basit testlerle tespit etmek olduk├ža kolay. Bu son teknoloji testler t─▒kanm─▒┼č damarlar─▒n veya kalp hastal─▒─č─▒ belirtilerinin sinyallerini ortaya ├ž─▒karabiliyor.

─░┼čte kalp hastal─▒─č─▒n─▒z─▒ tespit etmek i├žin yapt─▒rabilece─činiz 11 basit test:

─░leri kolesterol tablosu:┬á├çok fazla LDL par├žac─▒─č─▒ damarlar─▒n─▒z─▒ t─▒k─▒yor ve bu LDL par├žac─▒klar─▒ sert, yo─čun k─▒vaml─▒ veya yumu┼čak ve b├╝y├╝k olabiliyor. K├╝├ž├╝k ve yo─čun k─▒vaml─▒ LDL par├žac─▒klar─▒ damarlar─▒n─▒za daha ├žok zarar veriyor. Bu nedenle LDL seviyesi 100 mg/dl olan iki ki┼činin farkl─▒ kalp hastal─▒─č─▒ riski bulunabiliyor. ─░leri kolesterol tablosunu g├Âsteren kan testi LDL par├žac─▒─č─▒ say─▒s─▒n─▒ ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ size s├Âyleyecektir.

Y├╝ksek yo─čunluklu C reaktif proteini:┬áBu kan damarlar─▒n─▒z─▒ ve di─čer organlar─▒n─▒z─▒ yava┼č yava┼č kemiren, a┼č─▒nd─▒ran iltihap belirleyicisidir. Ge├žti─čimiz son 10 y─▒l i├žinde bu kan testi hastalar─▒n de─čerlendirmesini etkileyici bir ┼čekilde de─či┼čtirdi. E─čer Y├╝ksek yo─čunluklu C reaktif proteini (hs-CRHP) testiniz normalse damarlar─▒n─▒zda beslenme, ya┼čam tarz─▒ ve di─čer risk fakt├Ârleri taraf─▒ndan iltihap olu┼čmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Di─čer yandan test sonucunuz y├╝ksekse sa─čl─▒─č─▒n─▒zda sorun var demektir. Bu testi y─▒lda 1 kez yapt─▒rmal─▒s─▒n─▒z.

Koroner arter kalsiyum skorlama testi:┬áKan─▒n─▒zda ├žok k├╝├ž├╝k miktarda kalsiyum y├╝zer. Bu kemiklerinizi g├╝├žlendirirken ayn─▒ zamanda kan damarlar─▒n─▒z─▒ sertle┼čtirebilir. Bu durum kalbinizin kan pompalamas─▒ zorla┼čt─▒r─▒r, kan bas─▒nc─▒n─▒ art─▒r─▒r ve damarlar─▒n─▒za yap─▒┼čan kanda k├╝├ž├╝k par├žac─▒klar─▒n artmas─▒na neden olur. Bu tarama testi, kalbinizin kan damarlar─▒nda dola┼čan kalsiyumu tespit eder. ─░deal sonu├ž 0 olmal─▒d─▒r. Sonu├ž 1 ile 10 aras─▒ndaysa ya┼čam tarz─▒n─▒z─▒ de─či┼čtirmelisiniz. E─čer 100 ile 400 aras─▒ndaysa ila├žla tedavi ya da anjiyografi ├Âneriliyor.

Karotis intima-media kal─▒nl─▒─č─▒ testi (CIMT):┬áBu testte kalbi beyne ba─člayan boyunda bulunan ┼čah damar─▒n─▒n i├žini g├Ârmek i├žin ultrason makinesi kullan─▒l─▒r. Bu damarda hastal─▒k varsa v├╝cudunuzdaki di─čer damarlar da hastad─▒r. Ultrason damar duvar─▒n─▒n i├žindeki 2 i├ž astar─▒n kal─▒nl─▒─č─▒n─▒ ├Âl├ž├╝yor. E─čer duvarlar ├žok kal─▒nsa erken d├Ânem damar sertli─činin belirtisidir. Sonu├ž normal s─▒n─▒rlardaysa t─▒kan─▒kl─▒k riski d├╝┼č├╝kt├╝r. 50 ya┼č ve ├╝zeri herkese ├Ânerilen bu test sigara i├ženler, y├╝ksek kolesterol├╝ olanlar ve ailesinde kalp hastal─▒─č─▒ olanlara daha erken ya┼čta yap─▒labilir.

EndoPAT testi:┬áDamar─▒ hasara ve t─▒kanmaya kar┼č─▒ diren├žli tutan ve gerekti─činde daha fazla kan ak─▒┼č─▒ sa─člamak i├žin geni┼čleme imkan─▒ sa─člayan tek katl─▒ endotelyum isimli s├╝per h├╝cre katman─▒yla astarlanm─▒┼čt─▒r. Sa─čl─▒kl─▒ damarlar s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒nda h─▒zl─▒ bir ┼čekilde eski haline gelir fakat hastal─▒kl─▒ damarla bunu yapamaz, kan ak─▒┼č─▒ d├╝┼čer. Damarlar eski haline d├Ânm├╝yorsa sorun oldu─ču anlam─▒na gelir. Ara┼čt─▒rmada kan ak─▒┼č─▒n─▒n d├╝┼č├╝k oldu─ču ki┼čiler kalp krizi ve ├Âl├╝m riski daha y├╝ksektir. EndoPAT testiyle riskinizi tespit edebilirsiniz.

Homosistein testi:┬áYakla┼č─▒k 40 y─▒l ├Ânce, bir doktor homosistein isimli amino asit seviyesi y├╝ksek olan k├╝├ž├╝k ├žocuklarda erken d├Ânem damar hasar─▒ g├Âzlemledi. Daha fazla ara┼čt─▒rma da yeti┼čkinlerde artm─▒┼č homosistein seviyesinin artan damar hasar─▒yla ba─člant─▒l─▒ oldu─čunu g├Âsterdi. G├╝venli homosistein seviyesi litre ba┼č─▒na 10 mikrolÔÇÖ├╝n ve hatta 8ÔÇÖin alt─▒nda olmal─▒d─▒r. De─čerleri bunun ├╝zerinde olan gen├žler B kompleks vitaminlerle tedavi edilebilir.

Lipoprotein-A:┬áYap─▒lan bir├žok ara┼čt─▒rmaya g├Âre, Lpa seviyesinin y├╝ksek olmas─▒ kardiyovask├╝ler hastal─▒klarla ilgilidir. Bu yayg─▒n bir kan testidir. Y├╝ksek seviye tespit edilirse niasin, hormon ikmali ve vitaminlerle tedavi edilebilir. Normal Lpa seviyesi 30 mg/dlÔÇÖnin alt─▒nda olmal─▒d─▒r.

A├žl─▒k kan ┼čekeri, ins├╝lin ve A1c testi:┬áStandart kan tahlilinde a├žl─▒k kan ┼čekeriniz ├Âl├ž├╝l├╝r. Bu rakam 125 miligramdan fazlaysa ┼čeker hastal─▒─č─▒n─▒z oldu─ču anlam─▒na gelir. Ara┼čt─▒rmalara g├Âre, a├žl─▒k kan ┼čekerinizin 85 mg/dlÔÇÖnin alt─▒nda olmas─▒ uygundur. 85ÔÇÖin ├╝zerindeki rakamlar kan damar─▒ hasar─▒n─▒ art─▒r─▒r. Kan ┼čekeriniz ins├╝lin taraf─▒ndan d├╝zenlenir. ─░ns├╝lin seviyeniz y├╝kselirse pankreas daha fazla ├žal─▒┼čmaya ba┼člar ve damarlar─▒n─▒z risk alt─▒na girer. Ayr─▒ca 3 ayl─▒k kan ┼čekerinizi g├Âsteren A1c testi de kalp hastal─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan risk durumunuzu g├Âstermeye yard─▒mc─▒d─▒r.

D vitamini:┬áD vitamini seviyesinin d├╝┼č├╝k olmas─▒ y├╝ksek kan bas─▒nc─▒, damar hasar─▒, t─▒kan─▒kl─▒─ča ba─čl─▒ kalp yetmezli─či, beyin sa─čl─▒─č─▒n─▒n azalmas─▒ ve di─čer ├Ânemli sorunlarla ba─člant─▒l─▒d─▒r. Normalde D vitamini g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ ve g├╝├žlendirilmi┼č yiyeceklerle temin edilebilir. Fakat g├╝ne┼čli b├Âlgelerde bile bir├žok insan─▒n D vitamini seviyesi d├╝┼č├╝kt├╝r. D vitamini seviyenizin 30 ng/mlÔÇÖnin ├╝zerinde olmas─▒ gerekir. En uygunu 50 ile 80 ng/ml aras─▒nda olmas─▒d─▒r.

Ferritin:┬áKanda demirle ba─člant─▒l─▒ bir proteindir. Ferritin seviyeniz y├╝ksek ya da d├╝┼č├╝kse ayn─▒ ┼čey demiriniz de d├╝┼č├╝k ya da y├╝ksektir. Demirin fazlas─▒ damarlardaki h├╝creleri pasland─▒r─▒r, kalp hastal─▒─č─▒na ve kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒na neden olur. Damarlarda demir fazlas─▒ ferritin isimli basit kan testiyle tespit edilir. Seviyenin litre ba┼č─▒na 380 mikrogramdan fazla olmas─▒ a┼č─▒r─▒ demir anlam─▒na gelir. Ferritin y├╝ksek ├ž─▒karsa vitaminlerdeki demirden ve k─▒rm─▒z─▒ et gibi bol miktarda demir i├žeren yiyeceklerden uzak durun.

├ťrik asit seviyesi ve GGT:┬áBu iki basit ve eski kan testi kardiyovask├╝ler sa─čl─▒k i├žin benzersiz bir g├Âr├╝┼č sa─člad─▒─č─▒ i├žin tekrar kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. ├ťrik asit ATP (h├╝creler taraf─▒ndan kullan─▒lan enerji) gibi enerji ├╝r├╝nlerinden ├╝retiliyor ve y├╝ksek seviyesi kardiyovask├╝ler hasarla ba─člant─▒l─▒d─▒r. GGT ise karaci─čerdeki h├╝cre zarlar─▒n─▒n yeterli ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren karaci─čer enzimidir. Normal ├╝rik asit seviyesi 4 ile 8 mg/dl aras─▒ndad─▒r, 10ÔÇÖun ├╝zerindeyse endi┼čelenmeniz gerekir. Normal GGT seviyesi ise 50 IU/LÔÇÖnin alt─▒ndad─▒r ve bu rakam 100ÔÇÖ├╝n ├╝zerindeyse h├╝cre zar─▒ dif├╝zyonu i├žin kontrol edilmelisiniz. (Vasfiye ├ľzcanbaz)

Kategoriler
Sa─čl─▒k

Alzheimer’─▒ erken tespit eden test

Bilim adamlar─▒, beyin taramas─▒yla birlikte bel b├Âlgesine uygulanacak bir test sayesinde hen├╝z belirtiler g├Âr├╝lmeden Alzheimer’─▒n tespit edilebilece─čini a├ž─▒klad─▒lar.

BBC’de yer alan habere g├Âre, University College of London (UCL)’nin N├Âroloji Enstit├╝s├╝’nde g├Ârevli ara┼čt─▒rmac─▒lar, bug├╝ne kadar bunama i├žin herhangi bir tekli test ya da tedavi olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylediler.

Bilim adamlar─▒, bu hastal─▒─č─▒ ├Ânlemek ya da en az─▒ndan ilerlemesini durdurmak i├žin yo─čun bir ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒yorlar. Haz─▒rl─▒k a┼čamas─▒nda bir├žok aday ila├ž ve a┼č─▒ olmas─▒na ra─čmen, bunlar─▒n i┼če yaray─▒p yaramad─▒─č─▒n─▒ tespit etmek ├žok zor. ├ç├╝nk├╝, bunama genellikle hastal─▒─č─▒n ileri safhas─▒nda te┼čhis ediliyor.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar, bunaman─▒n en yayg─▒n ┼čekli olan Alzheimer hastal─▒─č─▒n─▒ belirtiler ortaya ├ž─▒kmadan birka├ž y─▒l ├Ânce belirleyebileceklerine inan─▒yorlar. Yakla┼č─▒mlar─▒ beynin k├╝├ž├╝lmesini ve beyni ve omurili─či ├ževreleyen beyin omurilik s─▒v─▒s─▒n─▒n i├žindeki “amiloid” isimli proteinin normal seviyesinden az olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol edecek.
Uzmanlar, Alzheimer’da beyinde hacim kayb─▒ oldu─čunu ve omurilik s─▒v─▒s─▒nda daha az amiloid proteini bulundu─čunu biliyorlar. ┼×imdi ara┼čt─▒rmac─▒lar, bunlar olu┼čmadan ├žok ├Ânce bunu belirlemeye ├žal─▒┼č─▒yorlar.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar, bunu do─črulamak i├žin 105 sa─čl─▒kl─▒ g├Ân├╝ll├╝y├╝ bir dizi testten ge├žirdiler. Kat─▒l─▒mc─▒lara, amiloid seviyesini belirlemede beyin omurilik s─▒v─▒s─▒n─▒ kontrol etmek i├žin bel b├Âlgelerinde bir delik a├ž─▒ld─▒ ve ayn─▒ zamanda beyinde k├╝├ž├╝lme olup olmad─▒─č─▒n─▒ hesaplamak i├žin beyin MR’─▒ ├žekildi.

Sonu├žlar normal bireylerin d├╝┼č├╝k miktarda amiloid proteni i├žeren beyinlerinin (grubun y├╝zde 38’i) di─čer grup kadar h─▒zl─▒ k├╝├ž├╝ld├╝─č├╝n├╝ ortaya ├ž─▒kard─▒. E─čer bu g├Ân├╝ll├╝lerden herhangi birinde Alzheimer g├Âr├╝l├╝rse, bilim adamlar─▒ ┼č├╝phelerinin do─črulanaca─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒lar.

Bu durum, bunamay─▒ ├Ânlemede ya da geciktirmede doktorlara hangi ila├žlar─▒n faydal─▒ olaca─č─▒n─▒n test etme imkan─▒ sa─člayacak. (Vasfiye ├ľzcanbaz)