Kategoriler
Sa─čl─▒k

Uyurgezerlik nedir, belirtileri, nedenleri ve tedavisi…

Genellikle uyurken kalk─▒p ├ževrede dola┼čmak anlam─▒na gelen uyurgezerlik, 4-8 ya┼č aras─▒ ├žocuklarda yayg─▒n olarak g├Âr├╝l├╝yor. Ciddi bir probleme i┼čaret etmeyen ya da tedavi gerektirmeyen hastal─▒k olan uyurgezerlik yaralanma gibi problemler olu┼čturursa doktora ba┼čvurmal─▒s─▒n─▒z.

Her ya┼čta olu┼čabilen bu durumda uyurgezerler duvara t─▒rmanma veya dolaba, ├ž├Âp kutusuna tuvaletini yapma gibi tehlikeli davran─▒┼člar yapabiliyorlar. Mayo ClinicÔÇÖte yer alan habere g├Âre, e─čer ailenizden birinde uyurgezerlik varsa onu yaralanmalardan korumak ├Ânemlidir.

Uyurgezerli─čin belirtileri nelerdir?

Uyurgezerlik parasomnia olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Uyurgezerlik derin, r├╝yas─▒z uyku s─▒ras─▒nda olu┼čur. Uyurgezer olan birisi yatakta aya─ča kalkabilir ya da g├Âzlerini a├žabilir. Ki┼činin g├Âzleri anlams─▒z bakar. Evin i├žinde dola┼č─▒r, kap─▒lar─▒ veya ─▒┼č─▒klar─▒ a├ž─▒p kapayabilir. Giyinebilir, bir ┼čeyler at─▒┼čt─▒rabilir ve hatta otomobil bile s├╝rebilir. Konu┼čabilir veya sakarca davran─▒┼člarda bulunabilir. ├ľzellikle gece ter├Âr├╝ ya┼čad─▒klar─▒nda ├ž─▒─čl─▒k atabilir, konu┼čabilir, tekmeleyebilir. Uyurgezerlik s─▒ras─▒nda uyanmakta zorlan─▒rlar.

Uyurgezerlik uykuya dald─▒ktan 1-2 saat sonra meydana gelir. Uyurgezer olan ki┼čiler sabah olunca gece ne yapt─▒klar─▒n─▒ hat─▒rlamazlar. Kimi zaman gecede birka├ž kez g├Âr├╝lebilece─či gibi kimi zaman da birka├ž gecede bir ya┼čanabilir. S─▒kl─▒kla ├žocuklarda g├Âr├╝len uyurgezerlik gen├žlik ├ža─č─▒nda kaybolur.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Ara s─▒ra g├Âr├╝len ve zarars─▒z olan uyurgezerlik ├Ânemli de─čildir. Ancak ├žok s─▒k olursa, tehlikeli davran─▒┼člar veya yaralanmalar ba┼člad─▒ysa, ├žocuk b├╝y├╝d├╝─č├╝nde de devam ediyorsa uyurgezerlik i├žin doktora gitmelisiniz.

Nedenleri nelerdir?

Uykusuzluk, yorgunluk, stres, kayg─▒, ate┼č, yabanc─▒ ortamda uyuma, baz─▒ ila├žlar gibi bir├žok fakt├Âr uyurgezerli─či destekleyebilir. Uyurgezerlik bazen uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, migren, kafa yaralanmalar─▒ gibi altta yatan nedenlerle ba─člant─▒l─▒ olabiliyor. Bunun d─▒┼č─▒nda uyku haplar─▒, baz─▒ yat─▒┼čt─▒r─▒c─▒lar ve alerji ila├žlar─▒ da uyurgezerlik olaylar─▒n─▒ tetikleyebilir.

Risk fakt├Ârleri

Uyurgezerlik aile i├žinde ge├ži┼č yapabiliyor. Anne veya baban─▒zda uyurgezerlik g├Âr├╝lm├╝┼čse sizde de olma riski y├╝ksek.

Olumsuzluklar─▒

Uyurgezerlik tek ba┼č─▒na bir endi┼če olu┼čturmaz. Ancak uyurgezer ki┼čiler kendilerine zarar verebilir. ├ľzellikle d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒k─▒p gezinirlerse ya da otomobil kullan─▒rlarsa ├Ânemlidir. Uzun s├╝reli uyku kesintisi g├╝nd├╝zleri uyumaya, okulda ve davran─▒┼člarda problemlere yol a├žabilir. Ayr─▒ca uyurgezerler ba┼čkalar─▒n─▒n da uykusunu b├Âlebilir.

Testler ve te┼čhis

Yaln─▒z ya┼čam─▒yorsan─▒z evdekiler uyurgezer oldu─čunuzun fark─▒na varabilir. Doktorunuz uyurgezerlikle panik atak m─▒ diye kar─▒┼čt─▒rmamak i├žin fiziksel ve psikolojik testler yapabilir. Baz─▒ durumlarda bir gece boyunca uyku laboratuar─▒nda kalman─▒z─▒ ├Ânerebilir.

Tedavi nas─▒l planlanmal─▒?

Uyurgezerlik i├žin tedavi genellikle gerekmez. E─čer ├žocu─čunuzda ya da evde ba┼čka birinde uyurgezerlik fark ederseniz kibarca yata─č─▒na geri d├Ânmesini sa─člay─▒n. Uyurgezer birisini uyand─▒rmak tehlikeli de─čildir, ancak ki┼či i├žin y─▒k─▒c─▒d─▒r. Uyand─▒─č─▒nda ┼ča┼č─▒r─▒p sersemleyebilir ve yeti┼čkin uyurgezerler kendisini uyand─▒rana sald─▒rabilir.

Yeti┼čkinler i├žin uyurgezerli─čin tedavisi hipnozdur. Nadir olarak uyurgezerli─čin nedeni ki┼činin kulland─▒─č─▒ bir ila├žt─▒r. ─░lac─▒n de─či┼čtirilmesi gerekebilir. Uyurgezerli─činiz a┼č─▒r─▒ g├╝nd├╝z uykular─▒na neden oluyor ve yaralanma riskini art─▒r─▒yorsa doktorunuz ila├ž tedavisine ba┼člayabilir. Bazen benzodiazepin veya baz─▒ antidepresanlar da uyurgezerli─či durdurabiliyor.

Ya┼čam tarz─▒ ve evde uygulayabilece─činiz y├Ântemler

Uyurgezerlik sizin veya ├žocu─čunuz i├žin problem oluyorsa, ┼čunlar─▒ deneyebilirsiniz:

Uyurgezerlik i├žin ortam─▒ g├╝venli hale getirin. Yaralanmalar─▒ ├Ânlemek i├žin t├╝m pencereleri, d─▒┼č kap─▒y─▒ kapat─▒n ve kilitleyin. Elektrik kablolar─▒n─▒ gece aya─č─▒n─▒n tak─▒lmayaca─č─▒ yerlere gizleyin. E─čer ├žocu─čunuzda uyurgezerlik varsa, ├žocu─čunuzu ranzada yat─▒rmay─▒n. Keskin ve delici nesneleri ula┼čabilece─či yerlerde b─▒rakmay─▒n.

Daha fazla uyuyun. Yorgunluk uyurgezerli─či art─▒rabiliyor. Gece daha erken yat─▒n veya daha d├╝zenli bir uyku program─▒n─▒ deneyin.

Uyumadan ├Ânce kitap okuyun, bulmaca ├ž├Âz├╝n, ─▒l─▒k bir du┼č al─▒n. Sizi gev┼četecek hafif egzersizler yap─▒n.

Stres yapmay─▒n. Sizi stresli yapan ┼čeyleri tespit edin ve stresle m├╝cadele edin. ├çocu─čunuz endi┼čeli veya stresli g├Âr├╝n├╝yorsa, onu neyin rahats─▒z etti─čiyle ilgili konu┼čun.

├çocu─čunuz uyurgezerse, uyku g├╝nl├╝─č├╝ haz─▒rlay─▒n. Geceleri uyuduktan sonra ka├ž kez kalk─▒p evde dola┼čt─▒─č─▒n─▒ not edin. Uyurgezerli─čin ba┼člayaca─č─▒ zaman─▒ tahmin edebiliyorsan─▒z, 15 dakika ├Ânce ├žocu─čunuzu uyand─▒r─▒n. Yakla┼č─▒k 5 dakika uyan─▒k kald─▒ktan sonra tekrar uyumas─▒na izin verin. (Vasfiye ├ľzcanbaz)